İçeriğe geç
22 Kasım 2026, Pazar22° Malta, Parçalı bulutluEuro/TL 55,42 düşüş %0,03Dolar/TL 50,56 yükseliş %0,22Euro/Dolar 1,10Gram altın 5.730,97 TL düşüş %3,48

Usul

Usul

Bu listeye Usul adını verdim. Türkçede iki kapısı olan bir kelime bu: biri yavaşlığa ve sessizliğe açılıyor, öbürü yola ve yönteme. Listedeki kadınlar ikisini birden biliyor. Sesleri insanı önce yavaşlatıyor, sonra kendine dönen bir patikayı usulca önüne seriyor.
Hepsi kadın ve hepsi başka bir coğrafyadan sesleniyor. Kimi Sibirya bozkırlarından, kimi Laponya’nın karlı yaylalarından, kimi Hazar kıyısından, kimi Celile’nin taş sokaklarından. Dillerinin çoğunu bilmiyorum, sözlerinin pek azını anlıyorum. Ama bir ninniyi de bir yakarışı da hangi dilde söylenirse söylensin tanımak için kelimeye ihtiyaç olmadığını bu sesler bana yeniden öğretti.
Listeyi derlerken içimi burkan bir şey de gördüm. Bu kadınların çoğu, dünyanın pek de kulak vermediği sesler. Dinlenme sayıları emeklerinin yanında devede kulak kalıyor, oysa her birinin ardında kim bilir ne çile, ne mücadele var. Bu liste biraz da onlara geç kalmış bir hürmet, ödenmesi gereken bir vefa borcu.
Bu seslerin pek çoğu, kadın sesinin bir zamanlar ayıp, hatta uğursuz sayıldığı yerlerden geliyor. Tuva’da kadınların gırtlaktan şarkı söylemesinin erkek akrabalarına zarar getireceğine, doğumu zorlaştıracağına inanılırmış. Gırtlak şarkısının bütün üsluplarını icra eden ilk kadın topluluğu Tyva Kyzy’nin, yani “Tuva’nın Kızları”nın ilk seslerinden biri, çocukken kimse duymasın diye yorganın altına girip kendi kendine şarkı söylermiş. O yorganın altında filizlenen ses, bugün dünyanın sahnelerinde yankılanıyor.
Benzer bir sessizliği İran’da Mahsa Vahdat da bilir. Kadın sesinin sahnede tek başına yükselmesine izin verilmeyen bir ülkenin kızı o. Sesini sınırların ötesine taşıdı, Hafız’ı ve Mevlana’yı söyledi, yılın en uzun gecesi Yelda’yı andıran şarkılarında karanlığın içinde ışığı ve umudu aradı.
Aynı eşik Orta Asya’nın bozkırlarında da vardı. Kazak destanları ve Türkmen bağşılarının ezgileri asırlar boyu erkek sesiyle taşındı. Bugün o meydanlarda kadın ozanlar da var ve dutarın iki teli artık kadınların kendi hikâyesini de anlatıyor.
Hiçbiri kavga etmiyor, kimseden izin de istemiyor. Sadece söylüyorlar, ve bir kadın sesinin yalnızca var olabilmesi bazen başlı başına bir zafer.
Bu kadınların bir kısmı yalnız kendi sesini değil, kendilerinden öncekilerin sesini de taşıyor. Mari Boine, Sami halkının kadim ezgisi yoykun günah sayıldığı bir çevrede büyüdü. Bugün “Gula Gula” ile bizi ninelerimizin sesini dinlemeye çağırıyor ve dinleyen insan, ardında kendinden önce gelmiş bütün kadınların durduğunu hissediyor. Kırım Tatar kızı Jamala ise “Bizim Taraf”ı babaannesinden devraldı. Kırım’ın dört bir yanından derlediği kadim türküler, sürgünü bilen bir halkın hafızasından süzülüp geliyor. Bazı şarkılar insana bir memleket gibi miras kalıyor.
Ninelerden ninnilere geçmek kolay. Filistinli Rim Banna’nın sesinde gece uzar, “Ey gece, ne uzunsun” diye seslenir. Mülteci kamplarındaki çocuklara kendi çocuk şarkılarını dağıtan bir kadındı. 2018’de aramızdan ayrıldı ama ninnileri hâlâ bir yerlerde bir çocuğu uyutuyor. İran doğumlu Azam Ali de ilk çocuğunun doğumuyla Orta Doğu’nun asırlık ninnilerini bir araya getirdi, aralarında bizim “Neni Desem” de var. Ninninin biraz da söyleyenin kendine söylendiğine inanırım. Bebek uyusun diye söylenir, ama anne de dayansın diye.
Her kadın sesi yatıştırmaz elbette, bazıları yakar. Azerbaycanlı Gülyanaq Məmmədova, Leyla ile Mecnun’un hikâyesini muğamla okurken adeta alev alıyor. Büyük usta Alim Qasımov, hâl olmadan muğam okumanın bir anlamı olmadığını söyler. Gülyanaq’ın sesinde o hâli duymamak mümkün değil.
Bazı sesler de yanıp kül olduktan sonra duaya dönüşür. Özbek klasik musikisinin en kıymetli seslerinden Munojot Yo’lchiyeva, Ali Şir Nevai’nin “Munojot”unu okuduğu gün bütün Özbekistan’da tanınmış. Adıyla şarkısı aynı: münacat, yani Tanrı’ya yakarış. Özbekçe bilmesek de kelimelerin bir kısmı kulağımıza tanıdık gelir, uzak bir akrabanın evine girip duvardaki fotoğraflarda kendi yüzümüzü görmek gibi. Lübnanlı Fairuz ise Halil Cibran’ın gecesini terennüm eder, o sükûnetin içinde insan kendi kalbinin sesini duyar.
Yunus “Bir ben vardır bende, benden içeru” der. Bu kadınların sesi insanı o içerideki bene götürüyor, telaştan da rollerden de arınmış, uzun zamandır görmediği ama hiç kaybetmediği o insana.
Bu liste bir sıralama değil. Karıştırarak dinleyin, bir sese takılıp kalırsanız kalın. Beğendiğiniz bir sesin adını birine söyleyin. Bu kadınların en çok ihtiyaç duyduğu şey, duyulmak.
[Spotify linki]

Bir kadın sesinin yalnızca var olabilmesi bazen başlı başına bir zafer.

Elif Ören Acar
Elif Ören Acar

Malta Haber, Malta'da yaşayan Türkler için Malta, Türkiye ve Avrupa'dan haberleri Türkçe aktarır. Bir hata görürseniz bize yazın.

Yorum yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Günün Malta haberleri telefonunuzda

Malta Haber WhatsApp Kanalı'na katılın, önemli gelişmeleri ilk siz öğrenin.