Malta’da yaşarken para kaybetmenin tek yolu pahalı kira ya da market fiyatları değil. Bazen hakkınız olan bir ödemeyi istemediğiniz, depozitonuzun peşine düşmediğiniz ya da “herhalde böyledir” deyip geçtiğiniz için de cebinizden para çıkabiliyor. Üstelik bunların bir kısmı özellikle yabancı çalışanlar ve kiracılar arasında pek bilinmiyor.
Örneğin fazla mesai. Çalıştığınız sektörün özel bir Wage Regulation Order’ı yoksa, 40 saati aşan ve mevzuattaki hesaplama şartlarını karşılayan fazla çalışma için genel kural normal ücretin 1,5 katı. İşverenin “maaşının içinde fazla mesai de var” diyerek miktarı belirsiz bırakması da yeterli değil; sözleşmede ücret ve normal çalışma saatleri açıkça belirtilmeli.
Maaş bordrosunu da önemsiz bir kâğıt gibi görmeyin. Malta’da işveren, ücretin ödendiği tarihte veya öncesinde çalışanına ayrıntılı payslip vermek zorunda. Bordroda temel ücretin yanı sıra fazla mesai, bonus ve ödenekler, kesintiler, çalışılan saatler ve kullanılan/yakalan kalan yıllık izin gibi bilgiler bulunmalı. Böylece maaşınızda eksik ödeme olup olmadığını kontrol etmek mümkün.
İşten ayrılırken de hesabı kapatmadan çıkmayın. Ödenmemiş maaş, fazla mesai, kullanılmamış izin karşılığı ve hak edilmiş bonuslar gibi alacakların işten ayrılmanın ardından ödenmesi gerekiyor. DIER, bu tür bir talepte bulunacak çalışanların sözleşme, payslip, banka transferleri ve timesheet gibi belgelerini saklamasını özellikle tavsiye ediyor.
Kiracılar açısından da bilinmesi gereken önemli bir ayrıntı var. Malta’daki primary residential lease sözleşmelerinin Housing Authority’ye kaydedilmesi gerekiyor. Ev sahibi bunu yapmazsa kiracı da sözleşmeyi kaydettirebiliyor. Ayrıca depozito veya bakım masrafları gibi kayıtlı kira sözleşmelerinden doğan ve €5.000’yu aşmayan bazı uyuşmazlıklar için Housing Authority bünyesinde daha erişilebilir bir çözüm mekanizması bulunuyor.
Online alışverişlerde ise “aldım, artık mecburum” diye düşünmeyin. Mesafeli satışlarda tüketicinin genel olarak 14 günlük cayma hakkı bulunuyor; belirli istisnalar dışında kararınızı değiştirmek için ayrıca bir gerekçe göstermeniz gerekmiyor.
Uçuşlarda da benzer biçimde haklar çoğu zaman masada bırakılıyor. AB yolcu hakları kapsamında uçuş iptali veya uçağa kabul edilmeme gibi belirli durumlarda mesafeye ve koşullara bağlı olarak €250, €400 veya €600’ya kadar tazminat, ayrıca yeniden yönlendirme/iade ve bakım hakkı doğabiliyor. Her gecikme otomatik olarak tazminat anlamına gelmediği için olayın şartlarına bakılması gerekiyor. Malta’daki uygulamanın denetim kurumu MCCAA.
Bir mağaza veya hizmet sağlayıcıyla anlaşmazlık yaşadığınızda da konu “yapacak bir şey yok” noktasında bitmiyor. Önce işletmeyle çözmeye çalıştıktan sonra sonuç alamazsanız MCCAA Office for Consumer Affairs’e çevrim içi şikâyet gönderebilirsiniz. Kurum, yetki alanına giren haklı başvurularda taraflar arasında uzlaşma sağlamaya çalışıyor.
Kısacası Malta’da bazen tasarruf etmek için indirim kovalamaktan önce hangi paranın zaten sizin olduğunu bilmek gerekiyor. Bir payslip’i kontrol etmek, kira sözleşmesini kaydettirmek ya da iptal edilen uçuşun ardından hakkınızı sormak küçük ayrıntılar gibi görünebilir. Ay sonunda öyle olmayabilir.
Başlık alternatifim: Malta’da bunları bilmiyorsanız paranız cebinizden boşuna çıkabilir: 7 hakkınızı bilin
Not: Bunlar genel bilgilerdir; sözleşme, sektör ve olayın koşullarına göre haklar değişebilir.
