Malta, yıl boyunca beş ayrı ulusal bayramı resmî olarak kutlayan nadir ülkelerden biri. Bu bayramların her biri, adanın siyasi ve kültürel tarihinde önemli dönüm noktalarını simgeliyor.
Malta’ya yeni taşınanların takvimde görüp bir süre sonra sormaya başladığı oldukça haklı bir soru var:
Bu küçücük ülkenin neden beş ayrı National Day’i var?
31 Mart’ta Freedom Day.
7 Haziran’da Sette Giugno.
8 Eylül’de Victory Day.
21 Eylül’de Independence Day.
13 Aralık’ta Republic Day.
Üstelik bunların beşi de Malta’nın resmî olarak tanımladığı National Holidays. Malta’da toplam 14 ücretli ulusal ve resmî tatil bulunurken bunların beşi National Holiday statüsünde.
İlk bakışta fazla görünebilir.
Fakat beş tarihi yan yana koyunca Malta’nın son birkaç yüzyıllık siyasi tarihinin neredeyse kısa bir özeti ortaya çıkıyor.
Çünkü bu günlerin hiçbiri tam olarak aynı şeyi kutlamıyor.
31 Mart — Freedom Day: Son İngiliz askerlerinin ayrıldığı gün
Malta bağımsızlığını 1964 yılında kazandı.
Ama Britanya’nın Malta’daki askerî varlığı o gün tamamen sona ermedi.
31 Mart 1979, İngiliz askerî kuvvetlerinin ve Royal Navy’nin Malta’dan çekilmesinin tamamlandığı tarih olarak anılıyor.
Malta bu günü Jum il-Ħelsien — Freedom Day adıyla kutluyor. Resmî Malta kaynaklarında gün, Britanya askerî üslerinin ülkedeki varlığının sona erdiği tarih olarak tanımlanıyor.
Dolayısıyla Independence Day ile Freedom Day aynı şey değil.
Biri Malta’nın bağımsız bir devlet oluşunu, diğeri ise ülkedeki İngiliz askerî varlığının sona ermesini işaret ediyor.
7 Haziran — Sette Giugno: Dört kişinin öldüğü 1919 ayaklanması
Beş günün içinde belki de yabancılar tarafından en az bilineni bu.
Üstelik adı da Maltaca değil, İtalyanca:
Sette Giugno — 7 Haziran.
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Malta’da hayat pahalılığı, özellikle ekmek fiyatları ve ağır ekonomik koşullar büyük toplumsal huzursuzluk yaratmıştı.
7 Haziran 1919’da Valletta’daki protestolar büyüdü. İngiliz askerlerinin kalabalığa ateş açması sonucunda Manwel Attard, Karmnu Abela, Ġużè Bajada ve Wenzu Dyer hayatını kaybetti.
Olay Malta’nın siyasi tarihinde bir dönüm noktası kabul ediliyor.
İki yıl sonra kabul edilen 1921 Anayasası Malta’ya iç meselelerde sınırlı da olsa self-government hakkı getirdi. Malta Parlamentosu bugün Sette Giugno’yu ülkenin siyasi ve toplumsal hak mücadelesindeki kritik dönemeçlerden biri olarak tanımlıyor.
Sette Giugno, 1989’da yapılan yasal değişiklikle Malta’nın beş National Holiday’inden biri haline getirildi.
8 Eylül — Victory Day: Tek bir zafer değil, üç ayrı tarih
Malta’nın ulusal günleri içinde en ilginç olanlardan biri 8 Eylül — Victory Day, Maltacasıyla Il-Vitorja.
Çünkü bu tarih Malta tarihinde tek bir olaya bağlanmıyor.
8 Eylül, geleneksel olarak 1565 Büyük Malta Kuşatması’nın sona ermesiyle ilişkilendiriliyor. Aynı tarih 1943 yılında İtalya’nın Müttefiklerle ateşkesinin ilan edildiği ve Malta üzerindeki İkinci Dünya Savaşı baskısının kırıldığı döneme de denk geliyor.
Aynı zamanda Katolik takviminde Meryem’in Doğuşu Bayramı.
Bu nedenle Malta’da 8 Eylül hem dinî hem askerî hem de tarihsel hafızanın aynı gün üzerinde toplandığı sıra dışı bir ulusal gün.
Bugün Malta hükümetinin resmî takviminde de Feast of Our Lady of Victories / Victory Day beş National Holiday’den biri olarak yer alıyor.
21 Eylül — Independence Day: Malta artık bağımsız bir devlet
Bugün bize en tanıdık gelen ulusal gün bu.
21 Eylül 1964’te Malta, Britanya’dan bağımsızlığını kazandı.
2026’da ülke bağımsızlığının 62. yıldönümünü kutladı. Resmî program kapsamında Valletta’da askerî tören, St John’s Co-Cathedral’da ayin, Floriana’daki Independence Monument’a çelenk bırakılması ve 21 pare top atışı gerçekleştirildi.
Fakat Malta 1964’te bağımsız olduğunda henüz cumhuriyet değildi.
Devlet başkanı hâlâ Kraliçe II. Elizabeth’ti ve Malta’da kendisini Governor-General temsil ediyordu.
İşte bu nedenle Malta’nın hikâyesi 21 Eylül’de bitmiyor.
13 Aralık — Republic Day: Malta cumhuriyet oluyor
Bağımsızlıktan on yıl sonra bir başka anayasal eşik geçildi.
13 Aralık 1974’te Malta cumhuriyet oldu.
Böylece Britanya hükümdarının Malta’nın devlet başkanı olduğu sistem sona erdi ve ülkenin başına Malta Cumhurbaşkanı geçti.
Bu nedenle Republic Day — Jum ir-Repubblika, Independence Day’in başka isimle kutlanması değil.
21 Eylül “bağımsız devlet olduk” diyorsa, 13 Aralık “cumhuriyet olduk” diyor.
Peki neden tek birini seçmediler?
İşin en ilginç tarafı burada.
Bugünkü beşli sistem Malta’nın bütün bu tarihsel dönemeçlerini tek bir “millî gün” altında eritmek yerine ayrı ayrı hatırlamayı tercih etmesinin sonucu.
Parlamento tarafından belirlenen beş National Holiday bugün hâlâ yasada korunuyor. Festivals Malta da ülkenin beş ulusal etkinliğini Freedom Day, Sette Giugno, Victory Day, Independence Day ve Republic Day olarak sıralıyor.
Yan yana koyduğumuzda ise tarihler Malta’nın modern tarihini neredeyse bir zaman çizelgesine dönüştürüyor:
1919: Halk ayaklanması ve siyasi hak mücadelesi — Sette Giugno.
1964: Britanya’dan bağımsızlık — Independence Day.
1974: Cumhuriyetin ilanı — Republic Day.
1979: Britanya askerî varlığının tamamen sona ermesi — Freedom Day.
Bunlara, Malta’nın çok daha eski askerî ve dinî hafızasını taşıyan 8 Eylül Victory Day ekleniyor.
Bu yüzden Malta’nın “beş bağımsızlık günü” yok.
Beş farklı ulusal günü var ve her biri ülkenin başka bir hikâyesini anlatıyor.
Malta’nın yalnızca 316 kilometrekarelik bir ada ülkesi olması bu takvimi ilk bakışta biraz şaşırtıcı kılabilir. Fakat belki de tam tersi doğru: Tarihin katmanları bu kadar küçük bir coğrafyanın üzerine üst üste binince, tek bir gün hepsini anlatmaya yetmiyor.
