Malta’daki Türk toplumunun hafızasında Marsa’daki Osmanlı-Türk Şehitliği ile yer eden Sultan Abdülaziz, bu kez bilinmeyen entelektüel yönüyle gündemde. Kronik Kitap tarafından yayımlanan Bir Felsefe Risalesi, Sultan Abdülaziz’in 1870’te, tahtta olduğu dönemde kaleme aldığı belirtilen felsefe ve mantık metnini okurla buluşturuyor.
Kitabın tanıtımında yer alan değerlendirmesinde tarihçi İlber Ortaylı, “Bu elyazması sahih çıkarsa…” diyerek metnin Sultan Abdülaziz algısını yeniden tartışmaya açabileceğine işaret ediyor. Risalenin, Millet Kütüphanesi’nde yazarı belirsiz şekilde kataloglanan küçük bir yazma eserin ferağ kaydı üzerinden Sultan Abdülaziz’e nispet edildiği aktarılıyor.
Murat Serdar Saykal tarafından hazırlanan eser, Ebherî’nin medreselerde asırlarca okutulan Hidâyetü’l-Hikme adlı metnine yazılmış bir şerh niteliğinde. Yayınevinin açıklamasına göre risalede atomun reddi, heyula-suret ilişkisi, İbn Sînâ, Tûsî ve Cürcânî gibi isimler etrafında şekillenen felsefi tartışmalar ele alınıyor. Kitap, tıpkıbasım ve Latin harfli aktarımıyla birlikte yayımlandı.
Sultan Abdülaziz’in Malta açısından önemi ise yalnızca Osmanlı tarihiyle sınırlı değil. Marsa’daki Türk Askerî Mezarlığı, 1874’te Sultan Abdülaziz’in himayesinde yaptırıldı; yapı Maltalı mimar Emanuele Luigi Galizia tarafından tasarlandı ve bugün Malta’daki en dikkat çekici Osmanlı miraslarından biri olarak kabul ediliyor. TVM’nin aktardığına göre mezarlık yaklaşık 4 bin metrekarelik bir alana yayılıyor ve Malta’daki az sayıdaki Doğu mimarisi örneklerinden biri sayılıyor.
University of Malta arşivinde yer alan Conrad Thake çalışması da Marsa’daki Osmanlı Müslüman Mezarlığı’nı Sultan Abdülaziz dönemi, Galizia’nın mimarisi ve Malta’daki İslamî mezarlık geleneği açısından özel bir kültürel miras başlığı olarak kaydediyor.
Bu nedenle Bir Felsefe Risalesi, Malta’daki Türk okur için yalnızca yeni bir tarih kitabı değil; Marsa’daki şehitliğin arkasındaki Osmanlı padişahına dair daha geniş bir portre sunması bakımından da dikkat çekiyor. Bugüne kadar daha çok siyasi tartışmalar, tahttan indirilmesi ve ölümü üzerinden anılan Sultan Abdülaziz, bu yayınla felsefe ve mantık metinleriyle ilgilenen bir hükümdar olarak yeniden gündeme geliyor.
Kitap, Sultan Abdülaziz’in yalnızca modernleşme dönemi padişahı veya trajik bir tarih figürü olarak değil, aynı zamanda entelektüel üretimi tartışılan bir isim olarak da ele alınmasına kapı aralıyor. Malta’daki Osmanlı-Türk mirası açısından bakıldığında ise Marsa’daki şehitlik ile bu risale aynı soruyu hatırlatıyor: Sultan Abdülaziz, bugüne kadar anlatıldığından daha karmaşık ve daha derin bir figür müydü?
#SultanAbdülaziz #Malta #MarsaTürkŞehitliği #OsmanlıTarihi #BirFelsefeRisalesi #KronikKitap #MaltaHaber #TürkTarihi
