Malta’da jüri sistemi nasıl işliyor: Dokuz üye, en az altı oy, gerekçesiz karar

Malta’da ağır suç davalarında sanığın suçlu olup olmadığına dokuz kişilik bir halk jürisi karar veriyor ve geçerli bir karar için en az altı oy gerekiyor. Daphne Caruana Galizia davasında Yorgen Fenech’in, Lassana Cisse davasında Lorin Scicluna’nın beraat etmesinin ardından yeniden tartışılan sistemin nasıl işlediğini adım adım derledik.

Malta’da jüri sistemi, 1 Kasım Pazar günü verilen bir kararla yeniden gündeme oturdu. Dokuz kişilik jüri, Lassana Cisse cinayeti davasında eski asker Lorin Scicluna’yı 8’e 1 oyla beraat ettirdi. Bu, iki ay içinde ikinci tartışmalı beraat oldu: Eylül’de de jüri, Daphne Caruana Galizia cinayetiyle suçlanan Yorgen Fenech’i aynı oranla beraat ettirmişti. Karar tepkiyle karşılandı, sistemin kaldırılması ya da değiştirilmesi çağrıları yapıldı.

Jüri hangi davalara bakıyor?

Jürili yargılamanın kuralları Malta Ceza Kanunu’nda (Criminal Code, Malta Kanunları 9. Fasıl) yer alıyor. Kanunun 436. maddesine göre Ceza Mahkemesi (Criminal Court) bir hâkim ile jüriden oluşuyor. Jüri sanığın suçlu olup olmadığına karar veriyor, hâkim ise yasayı jürinin belirlediği olaylara uyguluyor.

Azami cezası iki yıl hapsi aşmayan suçlar Sulh Ceza Mahkemesinde (Court of Magistrates) jürisiz görülüyor. Cezası 12 yıla kadar hapis olan suçlar da Başsavcının (Attorney General) göndermesi ve sanığın itiraz etmemesi halinde bu mahkemeye gidebiliyor.

Sanık, duruşma tarihinin tebliğinden sonraki 10 gün içinde başvurarak jürisiz, yalnızca hâkim önünde yargılanmayı seçebiliyor. Ancak iddianamede müebbet hapis istenen davalarda, bazı uyuşturucu suçları dışında, bu seçenek yok.

Suçlamayı kabul eden sanık için jüri kurulmuyor, cezayı doğrudan mahkeme veriyor. Başsavcılık ile sanık cezada anlaşıp bunu mahkemeye önerebiliyor, mahkeme öneriyi reddedebiliyor. Müebbet hapis gerektiren bir suçu jüri kurulmadan kabul eden sanığa mahkeme, müebbet yerine 12 ila 40 yıl hapis verebiliyor.

Dava jüriye nasıl ulaşıyor?

Polisin suçlamasının ardından deliller önce Sulh Ceza Mahkemesinde toplanıyor, dosya ardından Başsavcılığa gidiyor. Ceza Mahkemesinde iddia makamı olan Başsavcı, suç oluşturan olayları ve istenen cezayı içeren iddianameyi (bill of indictment) Malta Cumhuriyeti adına imzalayıp mahkemeye sunuyor.

Jüri kimlerden oluşuyor?

Jüri, bir jüri başkanı (foreman) ile sekiz üyeden oluşuyor. Uzun davalarda altı kişiye kadar yedek üye de belirlenebiliyor.

Jüri üyesi olabilmek için 21 yaşını doldurmuş, Malta’da yaşayan bir Malta vatandaşı olmak, yeterli düzeyde Maltaca bilmek ve iyi hal sahibi olmak gerekiyor. Yani Malta vatandaşı olmayanlar jüride görev alamıyor. Bir yıldan uzun hapis öngören bir suçtan mahkûm olanlar jüri üyesi olamıyor. Milletvekilleri, hâkimler, din adamları, Silahlı Kuvvetler ve polis mensupları, öğretmenler gibi gruplar muaf. 60 yaşını dolduranlar da başvurursa muaf tutulabiliyor.

Listeler yılda iki kez, aralarında Başsavcı ve Avukatlar Odası (Chamber of Advocates) başkanının da bulunduğu bir kurulca hazırlanıyor, adaylar kurayla çekiliyor. Görev zorunlu: Mazeretsiz gelmeyene para cezası veriliyor ve kişi zorla getirilebiliyor.

Duruşma günü kurayla çekilen her aday için önce Başsavcıya, sonra sanığa itirazı olup olmadığı soruluyor. Başsavcı ve her sanık, gerekçe göstermeden en fazla üç adayı reddedebiliyor (peremptory challenge), gerekçeli itirazlara ise mahkeme karar veriyor.

Duruşma adım adım

• Jüri üyeleri yemin ediyor, iddianame okunuyor.
• Başsavcılık iddiasını anlatıyor, tanıklarını ve delillerini sunuyor.
• Savunma kendi tanıklarını ve delillerini sunuyor. Jüri üyeleri de tanıklara soru sorabiliyor.
• Başsavcılık isterse yanıt veriyor, savunma da karşı yanıt hakkını kullanıyor.
• Hâkim jüriye hitap ediyor (summing-up): Suçun unsurlarını ve hukuki noktaları açıklıyor, delilleri özetliyor.
• Jüri ayrı bir odada müzakereye çekiliyor. Karar kaydedilene kadar mahkeme ve diğer üyeler dışında kimseyle görüşemiyor.
• Jüri başkanı oyları topluyor ve kararı açık mahkemede okuyor.

Karar: En az altı oy, gerekçe yok

Ceza Kanunu’nun 468. maddesine göre jüri kararı, sanığın lehine de aleyhine de olsa en az altı oyla verilmek zorunda. Yani 9’a 0, 8’e 1, 7’ye 2 ve 6’ya 3’lük sonuçlar geçerli. Oylar 5’e 4 dağılırsa karar kaydedilmiyor ve jüri yeniden müzakereye gönderiliyor. Her suçlama ve her sanık için ayrı karar veriliyor.

Jüri kararının gerekçesini açıklamıyor, mahkemede karar ve oy sayısı okunuyor. Beraat eden sanık serbest bırakılıyor, suçlu kararında ise cezayı hâkim belirliyor. Müebbet hapis gerektiren bir suçta jüri oybirliğiyle karar vermemişse hâkim, müebbet yerine en az 12 yıl hapis verebiliyor.

Temyiz yolları

İtirazlara, Başyargıç (Chief Justice) ile iki hâkimden oluşan Ceza Temyiz Mahkemesi (Court of Criminal Appeal) bakıyor. Mahkûm olan kişi hem mahkûmiyete hem cezaya itiraz edebiliyor. Başsavcı da beraat kararına ya da cezaya itiraz edebiliyor, ancak beraate itirazı ciddi usulsüzlük ya da yasanın açıkça yanlış yorumlanması veya uygulanması gibi hukuki gerekçelerle sınırlı. Temyiz mahkemesi kararı onaylayabiliyor, değiştirebiliyor, bozabiliyor ya da davayı yeniden yargılama için Ceza Mahkemesine gönderebiliyor.

Daphne Caruana Galizia davası

Gazeteci Daphne Caruana Galizia’nın Ekim 2017’de bombalı araçla öldürülmesine ilişkin davalarda, saldırıya katılan Vince Muscat 2021’de suçunu kabul ederek 15 yıl hapis aldı. George ve Alfred Degiorgio kardeşler Ekim 2022’de jürili davalarının ilk gününde suçlamaları kabul etti ve 40’ar yıl hapse çarptırıldı, bu nedenle jüri karar vermedi. Bombayı temin etmekle suçlanan Robert Agius ve Jamie Vella’yı ise Haziran 2025’te jüri 8’e 1 oyla cinayete iştirakten suçlu buldu, ikisi de müebbet hapis aldı.

Cinayeti azmettirmekle suçlanan ve suçlamaları reddeden iş insanı Yorgen Fenech’i ise jüri, 2 Eylül 2026’da cinayete iştirak ve suç örgütü (criminal association) suçlamalarının ikisinden de 8’e 1 oyla beraat ettirdi. Başsavcılık 22 Eylül’de karara itiraz etti, temyiz süreci sürüyor.

Lassana Cisse davası

Fildişi Sahilli 42 yaşındaki Lassana Cisse, 6 Nisan 2019 gecesi Ħal Far’da seyir halindeki bir araçtan açılan ateşle öldürülmüş, iki kişi de yaralanmıştı. Dava, Malta’da ırkçı saikle işlendiği iddia edilen ilk cinayet olarak anılıyor. O dönem asker olan Lorin Scicluna ve Francesco Fenech Mayıs 2019’da suçlanmıştı.

Scicluna’nın 19 Ekim’de başlayan davasında jüri, cinayet ve üç ayrı cinayete teşebbüs suçlamasından 8’e 1 oyla beraat kararı verdi. Jüri, Scicluna’yı Şubat 2019’daki ayrı bir olayda Çadlı May Malimi’yi ırkçı saikle ağır yaralamaktan 6’ya 3 oyla, plakasız araç kullanmaktan ise oybirliğiyle suçlu buldu. Cezayı Hâkim Natasha Galea Sciberras verecek, kararın 4 Kasım’da açıklanması bekleniyor. Dava öncesinde Scicluna’nın cinayet suçlaması için 30 yıl hapis öngören bir anlaşmayı reddederek jüri önüne çıkmayı seçtiği bildirildi. Francesco Fenech hakkındaki dava ayrıca sürüyor.

Tepkiler ve reform tartışması

Daphne Caruana Galizia’nın oğlu Matthew Caruana Galizia ve kız kardeşi Mandy Mallia jüri sisteminin kaldırılması çağrısı yaptı. Daphne Caruana Galizia Vakfı ise acil ve köklü reform istedi, gerekçesiz kararların şeffaflığı azalttığını ve itirazı zorlaştırdığını savundu.

Adalet Bakanı Clifton Grima, Cisse’nin ailesine büyük üzüntü duyduğunu belirterek “Bu, yaşamak istediğim Malta değil” dedi. Jüri sisteminin değiştirilip değiştirilmemesi gerektiği sorulduğunda Grima, önce yerine neyin konacağının sorulması gerektiğini söyledi; sistemi Malta ve Gozo halkının yargıya katılmasının en demokratik yolu olarak niteledi ve jüri önüne çıkan herkesin suçlu olmadığını vurguladı. Yıllar içinde tartışmalı kararlar verildiğini kabul eden Bakan, jüri üyelerinin kararlarının gerekçesini açıklamasına karşı olmadığını, profesyonel hâkimlerin jüri üyeleriyle birlikte karar vermesi gibi seçeneklerin de konuşulabileceğini, ancak değişikliklerin tek bir karara tepki olarak aceleye getirilmemesi gerektiğini söyledi.