Beş yıl önce Malta’da ayda €1.500 kazanıyordunuz. Bugün maaşınız €1.700 oldu.
Kâğıt üzerinde cevap basit: Maaşınız €200 arttı. Yaklaşık yüzde 13 daha fazla kazanıyorsunuz.
Peki gerçekten daha mı zenginsiniz?
İşin içine market alışverişini, elektriği, restoranı, ulaşımı, kıyafeti ve gündelik hayatın diğer masraflarını koyduğumuzda cevap değişebiliyor. Çünkü maaşın kaç euro arttığı başka şey, o euroyla bugün ne kadar satın alabildiğiniz başka.
Malta’nın son yıllardaki enflasyon verileri tam da bu farkı gösteriyor.
€1.500 aynı €1.500 değil
Bir maaşın yıllar içindeki gerçek değişimini anlayabilmek için yalnızca eski ve yeni maaşı karşılaştırmak yeterli değil. Aynı dönemde fiyatların ne kadar yükseldiğine de bakmak gerekiyor.
Eurostat’ın Malta için Harmonised Index of Consumer Prices (HICP) verilerine göre tüketici fiyatları 2020 sonrasında belirgin biçimde yükseldi. Malta’da yıllık ortalama HICP enflasyonu 2022’de yüzde 6,1’e, 2023’te yüzde 5,6’ya ulaştı. Sonraki yıllarda artış hızı yavaşlasa da fiyatların genel seviyesi eski düzeyine geri dönmedi.
Enflasyonun düşmesi, fiyatların düşmesi anlamına gelmiyor.
Fiyatların artık daha yavaş yükseldiği anlamına geliyor.
İşte maaş hesabında en sık kaçırılan noktalardan biri bu.
Maaşınız yüzde 10 arttıysa yüzde 10 zenginleşmediniz
Basit bir örnek düşünelim.
Bir çalışanın maaşı birkaç yıl içinde €1.500’den €1.650’ye çıktıysa nominal maaşı yüzde 10 artmış olur.
Ama aynı dönemde genel fiyat seviyesi yüzde 10’dan daha fazla yükselmişse, çalışanın satın alma gücü artmamış olabilir. Hatta maaşı daha yüksek olmasına rağmen reel olarak daha az harcama gücüne sahip olabilir.
Bu nedenle maaş zammını değerlendirirken sorulması gereken soru:
“Kaç euro zam aldım?” değil, “Maaşım fiyatlardan daha hızlı mı arttı?”
Malta’da bunu artık kendiniz de hesaplayabilirsiniz
Malta National Statistics Office, yenilenen internet sitesinde tüketicilerin yıllar arasındaki fiyat değişimini daha kolay görebilmesi için bir Inflation Calculator da kullanıma sundu.
Araç, belirli bir dönemdeki para miktarının başka bir dönemde yaklaşık hangi satın alma gücüne karşılık geldiğini resmi enflasyon verileri üzerinden görmeye yardımcı oluyor.
Böylece yıllardır Malta’da yaşayan biri, örneğin geçmişte aldığı maaşın bugünkü fiyatlarla yaklaşık karşılığını karşılaştırabiliyor.
“Maaşım arttı ama neden daha az para kalıyor?”
Bu cümle Malta’da yaşayan pek çok kişinin günlük hayatta hissettiği durumun özeti olabilir.
Ancak burada genel enflasyon ile kişisel enflasyonu da birbirinden ayırmak gerekiyor.
Resmî enflasyon oranı ortalama bir tüketim sepetindeki fiyat değişimini ölçüyor. Herkes aynı sepete aynı miktarda para harcamıyor.
Örneğin gelirinin büyük bölümünü kiraya veren birinin yaşadığı maliyet artışı ile ev sahibi olan birinin yaşadığı artış aynı olmayabilir. Arabası olmayan biri yakıt fiyatındaki değişimden daha az etkilenirken, her gün uzun mesafe işe giden biri için tablo farklı olabilir.
Çocuklu bir ailenin harcama kalemleriyle tek yaşayan bir çalışanın harcamaları da aynı değil.
Dolayısıyla resmî enflasyon size Malta’daki genel fiyat hareketini anlatıyor; sizin kişisel hayat pahalılığınız bundan daha yüksek veya daha düşük olabilir.
Kira meselesi hesabı daha da değiştirebilir
Malta’da yaşayanlar açısından satın alma gücü tartışmasının en hassas noktalarından biri konut.
Çünkü HICP, ülkeler arasında karşılaştırılabilir bir tüketici fiyat göstergesi olarak hazırlanıyor ve insanların günlük bütçelerinde hissettiği bütün konut maliyetlerini birebir aynı biçimde temsil etmiyor.
Bu nedenle yalnızca genel enflasyon rakamına bakıp “Benim yaşam maliyetim bu kadar arttı” demek doğru değil.
Özellikle son yıllarda yeni kira sözleşmesi yapan, daha büyük bir eve taşınan veya Malta’nın daha pahalı bölgelerine geçen bir kişinin kişisel bütçesindeki değişim resmî ortalamanın oldukça dışında kalabilir.
Kendi hesabınızı nasıl yapabilirsiniz?
Eski maaş bordrolarınızı bulabiliyorsanız çok basit bir karşılaştırma yapabilirsiniz.
Örneğin 2020, 2022 ve bugünkü net maaşınızı yan yana yazın.
Sonra NSO’nun Inflation Calculator aracını kullanarak geçmişteki maaşınızın bugünkü fiyatlarla yaklaşık karşılığını kontrol edin.
Bugünkü maaşınız bu rakamın üzerindeyse satın alma gücünüz genel enflasyona göre artmış olabilir.
Altındaysa maaşınız rakamsal olarak yükselmiş olsa bile reel olarak gerilemiş olabilirsiniz.
Ama hesabın burada bitmediğini unutmayın.
Eski ve yeni kiranızı, çocuk bakım giderlerinizi, ulaşım masraflarınızı ve düzenli ödediğiniz büyük kalemleri ayrıca karşılaştırdığınızda sizin gerçek hayatınıza ait tablo ortaya çıkacaktır.
Zam almakla daha fazla kazanmak aynı şey değil
Maaş bordrosundaki rakamın büyümesi elbette önemli.
Fakat €1.500’ün satın alabildiği şeylerle €1.700’ün satın alabildiği şeyler farklı yıllarda aynı değil.
Bu yüzden yıllar sonra eski maaşınıza bakıp “Ben o zaman nasıl bu parayla geçiniyordum?” diye düşünüyorsanız hafızanız sizi mutlaka yanıltmıyor olabilir.
Belki de mesele sizin daha fazla harcamaya başlamanız değildir.
Paranın kendisi eskisi kadar uzağa gitmiyordur.
