Malta’da 30 Mayıs’ta yapılan erken genel seçimi Robert Abela liderliğindeki İşçi Partisi kazandı. Böylece Labour, Malta siyasi tarihinde ilk kez üst üste dördüncü kez genel seçim zaferi elde ederek yeni bir beş yıllık dönem için güçlü bir yetki aldı. Seçim sonucu yalnızca hükümetin devamı anlamına gelmiyor; aynı zamanda ekonomi, çalışma hayatı, konut, göç, aile destekleri, sağlık ve kamu hizmetlerinde yeni düzenlemelerin gündeme geleceği bir dönemin de kapısını aralıyor.
İşçi Partisi’nin “Int Malta” başlıklı seçim manifestosu 24 bölümden ve 1.000’den fazla vaatten oluşuyor. Manifestoda ana vurgu, ekonomik istikrarın korunması, hayat kalitesinin artırılması, çalışanlara destek, ailelere daha geniş sosyal haklar ve kamu hizmetlerinde dijitalleşme olarak öne çıkıyor.
Yeni dönemde en çok konuşulacak başlıklardan biri çalışanlara yönelik yıllık destek olacak. Labour, en az asgari ücret seviyesinde kazanan çalışanlara yıllık 1.000 euroluk “çalışkanlık bonusu” verilmesini vaat ediyor. Times of Malta’nın manifesto özetine göre çalışanlar bu kapsamda en az 500 euroluk ödeme alacak. Ancak bu destek, özellikle göçmen işçiler açısından tartışmalı; çünkü teklifin beş yıllık ikamet şartı nedeniyle yeni gelen çok sayıda üçüncü ülke vatandaşını dışarıda bırakabileceği aktarılıyor.
Çalışma hayatında bir diğer önemli vaat, gençler için vergi kolaylığı. İş gücüne yeni giren veya start-up kuran gençlerin 30 bin euroya kadar gelirleri için üç yıl vergi muafiyeti getirilmesi planlanıyor. Part-time gelirlerde yüzde 10 vergi oranına tabi üst sınırın da artırılması vaatler arasında yer alıyor. Bu düzenlemeler özellikle Malta’da yeni mezunlar, genç girişimciler ve ek iş yapan çalışanlar için doğrudan gelir etkisi yaratabilir.
İş dünyası ve küçük işletmeler açısından da kapsamlı vaatler var. İşçi Partisi, bürokrasiyi yapay zekâ ve “once-only” veri ilkesiyle azaltmayı, şirketlerin temel banka hesabı açma hakkını güvence altına almayı ve işletmeler için dijital bir “business wallet” kurmayı planlıyor. Ayrıca yıllık cirosu 1 milyon euroya kadar olan şirketlerin dağıtılmayan kârları için kurumlar vergisinin yüzde 25’e indirilmesi, dijitalleşme yatırımlarına yüzde 60 vergi kredisi sağlanması ve AI, siber güvenlik, robotik gibi alanlara yılda 100 milyon euroluk yatırım yapılması da manifestoda yer alıyor.
Konut konusu, Malta’da hem vatandaşlar hem de göçmenler için en yakıcı başlıklardan biri olmaya devam ediyor. Labour, Kirkop, Fgura, Marsascala ve St Julian’s bölgelerinde piyasa fiyatının yüzde 30 altında satılacak 260 yeni uygun fiyatlı konut vaat ediyor. İlk kez ev alacaklara yönelik desteklerin genişletilmesi, bazı aile içi mülk devirlerinde damga vergisi muafiyeti ve kiracısına ev satan mülk sahipleri için vergi indirimi de gündemde.
Aile destekleri alanında en dikkat çeken vaatlerden biri doğum yardımının çocuk başına 5.000 euroya çıkarılması. Ayrıca devlet tarafından karşılanacak altı aylık ebeveyn izninin anne ve baba arasında paylaşılabilmesi, babalık izninin bir aya çıkarılması ve toplam doğum izninin 26 haftaya yükseltilmesi planlanıyor. Bu paket, Malta’da çocuk sahibi olmayı düşünen aileler için önemli bir sosyal destek anlamına gelebilir.
Emekliler için de yeni dönemde haftalık en az 10 euroluk yıllık artış sözü veriliyor. Manifestoda emeklilik yaşının artırılmayacağı ve sosyal sigorta katkılarının dondurulacağı taahhüdü de yer alıyor. Kamu çalışanlarının özel emeklilik planlarına yatırım yapması halinde aylık 100 euro katkı sağlanması da vaatler arasında.
Sağlık alanında Qormi ve Gżira sağlık merkezlerinin 7/24 açık olması, Qrendi ve St Julian’s Ta’ Giorni’de yeni sağlık merkezleri kurulması, sağlık merkezlerinde kan testi ve dijital radyografi hizmetlerinin artırılması, Mater Dei Hastanesi’nde acil servis alanının genişletilmesi ve yoğun bakım kapasitesinin yüzde 40 artırılması planlanıyor. Bu başlık, Malta’da kamu sağlık sistemindeki yoğunluğu yakından hisseden aileler, çalışanlar ve yaşlılar için doğrudan önem taşıyor.
Ulaşım ve altyapı başlıklarında ise kuzey-güney hattını bağlayacak, kısmen yer altından geçecek bir “Rapid Transit System” vaadi dikkat çekiyor. Tal-Barrani bölgesinde yeni flyover, Bir id-Deheb’de yeni tünel, Qormi’de yeni underpass ve bazı güney bölgelerine erişimi kolaylaştıracak yeni yollar da manifesto içinde yer alıyor.
Göçmenler açısından yeni dönemin en hassas başlığı, Malta’nın yabancı iş gücüne yaklaşımı olacak. MaltaToday’nin analizine göre Malta’da yabancı çalışan sayısı 2025 ortası itibarıyla yaklaşık 130 bine yükseldi ve yabancı uyruklular iş gücünün yaklaşık yüzde 39’unu oluşturdu. İşçi Partisi ise bir yandan ekonominin ihtiyaç duyduğu yabancı emeği kabul ederken, diğer yandan işe alım ücretlerinin artırılması, üçüncü ülke vatandaşlarını haksız şekilde işten çıkaran işverenlere daha sıkı kurallar getirilmesi ve gelen işçiler için ülkeye gelmeden önce eğitim/sertifikasyon şartlarının güçlendirilmesi gibi düzenlemeler vaat ediyor.
Bu nokta Malta’daki Türk toplumu için özellikle önemli. Çünkü yeni dönem, göçmenler için tamamen “daha kolay” bir dönem anlamına gelmeyebilir. Çalışma izni, işveren sorumlulukları, mesleki yeterlilik, ikamet süresi ve sosyal desteklere erişim gibi konularda daha seçici ve kurallı bir sistemin güçlenmesi beklenebilir. Uzun süredir Malta’da yaşayan, vergi ve sosyal sigorta ödeyen göçmenler bazı desteklerden yararlanabilirken; yeni gelen üçüncü ülke vatandaşları için haklara erişimde ikamet süresi ve entegrasyon şartları daha belirleyici hale gelebilir.
Malta Haber açısından bu seçim sonucu, yalnızca Robert Abela’nın yeniden başbakan olması değil; Malta’daki günlük hayatın önümüzdeki beş yılda hangi alanlarda değişebileceği açısından da önem taşıyor. Çalışanlar için bonus ve vergi kolaylıkları, aileler için doğum ve ebeveyn izinleri, işletmeler için dijitalleşme destekleri, öğrenciler için eğitim yardımları, göçmenler için ise daha sıkı ama daha düzenli bir iş gücü sistemi gündeme geliyor.
Ancak vaatlerin tamamı bugün itibarıyla yürürlüğe girmiş değil. Manifestoda yer alan başlıkların gerçek etkisi, yeni hükümetin hangi düzenlemeleri ne zaman yasalaştıracağına, bütçeye nasıl yansıtacağına ve özellikle göçmen işçilerle ilgili uygulamaları nasıl şekillendireceğine bağlı olacak.
