Avrupa genelinde bu kış yer yer sert ve karlı geçmesine rağmen, kıtanın toplam kar örtüsü uzun vadede belirgin bir düşüş eğiliminde. Öte yandan İzlanda’da Mid-Atlantik Sırtı üzerindeki tektonik hareketler ve art arda gelen volkanik patlamalar, arazinin bizzat gözümüzün önünde değiştiğini gösteriyor. Bu iki gelişme, Avrupa Çevre Ajansı’nın (EEA) bugün yayımladığı ilk iki veri odaklı “anlık görüntü” (snapshot) hikâyesinin merkezinde yer alıyor.
EEA, Copernicus Arazi İzleme Servisi (CLMS) üzerinden sağlanan neredeyse gerçek zamanlı uydu verileri ve görselleştirme araçlarını kullanarak Avrupa’nın değişen peyzajını görünür kılmayı amaçlıyor. Yayımlanan ilk hikâyeler, uydu görüntülerinin iklim ve çevresel değişimleri, eğilimleri ve mekânsal örüntüleri nasıl somut biçimde ortaya koyabileceğini gösteriyor. Ajans, önümüzdeki dönemde Avrupa’nın orman örtüsüne odaklanan yeni veri hikâyeleri de yayımlamayı planlıyor.
“Bırak kar yağsın” – ama nasıl?
Kar örtüsündeki değişimler, iklim krizinin en görünür göstergelerinden biri hâline gelmiş durumda. Alpler ve Pireneler dâhil olmak üzere Güney ve orta yükseklikteki birçok bölgede kar sezonları kısalıyor, kar paketleri inceliyor. Buna karşılık, özellikle İskandinavya’nın bazı kesimlerinde son yıllarda beklenmedik biçimde daha fazla kar yağışı gözlemleniyor. Bu bölgesel zıtlıklar, Avrupa’daki kar dinamiklerinin giderek daha karmaşık bir hâl aldığını gösteriyor. EEA’ya göre artık net olan şey şu: Kar artık eskisi gibi davranmıyor ve yıldan yıla büyük değişkenlik “yeni normal” hâline geliyor.
Hareket hâlindeki Avrupa
Sadece atmosfer değil, yerin kendisi de değişiyor. İzlanda’nın Reykjanes Yarımadası’nda 800 yıl sonra yeniden canlanan volkanik faaliyetler, bölgenin topoğrafyasını ve yerleşim alanlarını doğrudan etkiliyor. Ancak zemin hareketi meselesi yalnızca İzlanda ile sınırlı değil. Avrupa’nın pek çok kıyı bölgesi aynı anda iki tehditle karşı karşıya: yükselen deniz seviyesi ve çöken kara kütlesi.
Bu hareketlerin bir kısmı doğal süreçlerden kaynaklanıyor; tektonik kaymalar, buzul sonrası yükselme (glacial rebound) ya da volkanik aktiviteler gibi. Fakat önemli bir bölümünün arkasında insan faaliyetleri bulunuyor. Yeraltı suyu çekimi, madencilik ve yoğun kentsel gelişim, zemin çökmesini hızlandırarak altyapı ve yerleşimler için ciddi riskler yaratabiliyor. EEA’nın zemin hareketine dair hazırladığı anlık görüntü, bu tehlikeyi verilerle somutlaştırıyor.
250’den fazla açık veri seti
Yayımlanan hikâyeler, EEA’nın ücretsiz erişime açık yaklaşık 250 arazi veri setinin nasıl kullanılabileceğine dair örnekler sunuyor. Copernicus Arazi İzleme Servisi verileri; ormanların, şehirlerin, tarım alanlarının ve doğal bölgelerin zaman içindeki dönüşümünü takip etmeyi mümkün kılıyor. Bu veriler, iklim değişikliği, ormansızlaşma, kentleşme ve arazi bozulması gibi süreçlere dair gazeteciler, akademisyenler ve karar alıcılar için güçlü bir kanıt ve görselleştirme aracı sağlıyor.
EEA, bu veri odaklı yaklaşımın çevresel değişimi daha anlaşılır kılacağını ve kamuoyunda farkındalığı artıracağını vurguluyor.
