Ortaylı’nın satırlarında Malta, tarih boyunca farklı medeniyetlerin kesiştiği bir durak olarak karşımıza çıkıyor: Fenikeliler, Romalılar, Araplar, Normanlar, şövalyeler ve Britanya dönemi… Bu uzun tarihsel katmanlar Ortaylı’ya göre adanın kimliğini şekillendiren temel unsur.

Malta’nın dili: Fenike kökleri

Kitapta dikkat çeken bölümlerden biri de Maltaca diline ilişkin değerlendirmeler. Ortaylı, Malta dilinin kökenlerinden söz ederken, Akdeniz’deki eski ticaret uygarlıklarına gönderme yaparak Maltaca için “Fenikece” ifadesini kullanıyor.

Modern dilbilim açısından Maltaca, Arapça kökenli bir Sami dili olarak kabul ediliyor ve özellikle Orta Çağ’da Sicilya Arapçasından geliştiği biliniyor. Ancak Ortaylı’nın vurgusu, Akdeniz’in eski Sami ticaret ağlarına uzanan kültürel sürekliliğe işaret ediyor. Fenikeliler, milattan önce birinci binyılda Malta’da koloniler kurmuş ve adayı Akdeniz ticaretinin önemli merkezlerinden biri haline getirmişti.

“Kadim kültür” vurgusu

Ortaylı’nın Malta’ya ilişkin en belirgin değerlendirmelerinden biri adayı “kadim bir kültür” olarak nitelemesi. Bu ifade, Malta’nın büyüklüğünden çok tarihsel yoğunluğuna dikkat çekiyor.

Bugün 500 bini biraz aşan nüfusu olan ülke;

• dünyanın en eski tapınaklarından bazılarına,

• Orta Çağ şövalyelerinin mimarisine,

• Osmanlı kuşatmalarının izlerine,

• İngiliz sömürge döneminin kurumlarına

aynı anda ev sahipliği yapan nadir yerlerden biri.

Ortaylı’ya göre Malta’nın asıl değeri de tam burada yatıyor: Akdeniz tarihinin küçük bir coğrafyada yoğunlaşmış hâli.

The post İlber Ortaylı’nın “Seyahatname”sinde Malta: “Kadim Bir Kültürün Adası” appeared first on Malta Haber.

1916 yılında Grace Howard adıyla dünyaya gelen Gatt, Valletta’da Teatru Manoel’in tam karşısındaki bir evde büyüdü. Gatt, Malta’nın ilk başbakanı Sir Joseph Howard’ın torunu olma özelliğini taşıyor.

Kutlama, Sliema’daki Imperial care home tarafından organize edilen bir partiyle gerçekleştirildi. Gatt’ın 83 yaşındaki oğlu Edgar, annesinin “çok iyi durumda” olduğunu ve doğum gününü aile üyeleri, dostları ve bazı davetlilerle çevrili şekilde geçirdiğini söyledi. Konuklar, 110 rakamı şeklinde özel olarak hazırlanan pastadan ikram edildi.

110. yaş gününde Sağlık Bakanı Jo Etienne Abela ile muhalefet lideri Alex Borg da Grace Gatt’ı ziyaret edenler arasındaydı. Edgar Gatt, ziyaretin ardından Borg’a esprili bir dille “Seni seneye de burada görmeyi umuyorum” dedi.

Grace Gatt’ın iki oğlu bulunuyor: Edgar ve birkaç yıl önce hayatını kaybeden John. Dört torun ve dokuz torun çocuğu olan Gatt, ileri yaşına rağmen sağlığıyla dikkat çekiyor. Edgar Gatt, annesinin doğum günü öğle yemeğinde iştahının oldukça iyi olduğunu belirterek, “Bir yardımcı tarafından beslenmesine rağmen ana yemeğin tamamını ve tatlıyı yedi. Bu kadar iştahlı yediğini hiç görmemiştim,” dedi.

Parti sırasında biraz uykulu olsa da, birkaç kaşık köpüklü içecek Grace Gatt’ı canlandırdı. Oğlu, “Gözlerini açtı ve daha uyanık hale geldi. Rahat uyuyor, ağrısı yok ve çoğu zaman bizi hâlâ tanıyor,” ifadelerini kullandı.

“Altın gibi” bir çocukluk geçiren Grace Gatt, büyükannesi ve büyükbabasıyla seyahat etme imkânı buldu. Ancak İkinci Dünya Savaşı hayatında derin izler bıraktı. 1940’ta Alfred Gatt ile evlenen Grace, 1942’de Edgar’ı bir sığınakta dünyaya getirdi. Savaş yıllarında Mosta’ya tahliye edilen aile, daha sonra Sliema’ya yerleşerek burada hayatlarını kurdu.

2022 yılında Sunday Circle dergisine verdiği bir röportajda Grace Gatt, evlerinde çarşambaların misafir günü olduğunu, John Grisham kitaplarını okumayı ve özellikle Madama Butterfly ile Tosca operalarını dinlemeyi çok sevdiğini anlatmıştı. Eşi Alfred Gatt, başbakanlığı döneminde George Borg Olivier’in özel sekreterliğini yapmıştı.

Grace Gatt, ayrıca Bolşevik Devrimi’nden kaçarak Malta’ya sığınan ve ülkede kalıcı bir bale mirası bırakan Rus aristokrat Princess Nathalie Poutiatine ile yakın dostluğu ile de biliniyor.

Kaynak: Times of Malta

The post Malta’nın En Yaşlı Vatandaşı Grace Gatt 110 Yaşında appeared first on Malta Haber.

3 Eylül 2022

Rabat’ın eteklerinde yaklaşık 2 bin 700 yıl önce Malta’ya yerleşen ilk Fenikelilere ait antik mezarlık bölgesinde bulunan Fenike taş lahiti Valletta Ulusal Arkeoloji Müzesi’nde açılan sergide ziyaretçilerini bekliyor.

Ulusal Arkeoloji Müzesi’nde “Meet the Phoenicians of Malta” (Malta Fenikelileri ile tanışın) isimli serginin açılışı yapıldı.

Sergide en dikkat çekici parça geçen yıl Rabat’ın eteklerinde Ghajin Klieb’de kazılarda gün ışığına çıkarılan Fenike taş haliti oldu. Girişlerin ücretsiz olduğu ve 30 Ekim’e kadar ziyaret edilebilecek serginin açılışında konuşan Ulusal Miras Bakanı Owen Bonnici, serginin tarihe bir şekilde unutulan geçmişe bir pencere sunduğunu belirterek “ Miras Malta’nın temel amacı tarihini yorumlamak onu hem yerli hem yabancı ziyaretçilere aktarmaktır” dedi.

Fenike taş lahitin bulunduğu mezar, yaklaşık 2700 yıl önce Malta’ya yerleşen ilk Fenikeliler tarafından kullanılan Rabat’taki Ghajn Klieb ve Ghajn Qajjet bölgesindeki antik mezarlığın parçası olarak tanımlanıyor.

Lahdin bulunduğu mezarın keşif ardından bu eşsiz keşfin tam olarak korumak amacıyla tüm önlemlerin alınmasının sağlandığını belirten Kültürel Miras Müfettişi Kurt Farrugia, kazı zamana müfettişliğin Miras Malta ve Malta Üniversitesi ile işbirliği yaparak keşfin korunmasını ulusal düzeyde mevcut en iyi uzmanlarla sağladıklarını aktardı.

30 Ekim’e kadar devam edecek sergiye girişler ücretsizdir.

Heritage Malta

The post Fenikelilere ait 2 bin 700 yıllık lahit sergileniyor! appeared first on Malta Haber.

17 Ağustos 2021 / Malta

Elif Ören

Tarihte “St. Catherine’s Old Church” 

Żejtun’da bulunan ve Marsascala Körfezi, St. Thomas’ Körfezi ve Marsaxlokk limanının manzarasına hâkim bir Roma Katolik kilisesi olan St. Catherine’s Old Church (Aziz Catherine Eski Kilisesi)’un gizemli bir hikayesi var. 

14. yüzyılda, St.Catherine’e  adanmış bu küçük erken orta çağ şapeli, Malta’nın güney doğu bölgesini idare eden (Bugünkü Żejtun, Ħaż-Żabbar, Ħal Għaxaq, San Ġorġ ta’ Birzebbugia, Marsaxlokk, Delimara, St. Thomas’ Bay ve Marsascala.) ve 15. yüzyılın başlarında Mdina Katedrali’nden sonra ikinci sırada yer alan Malta’daki sekiz ana bölge kilisesinden biri olarak hizmet ediyordu. 

1470’e gelindiğinde, kilise binası, denizcilerin uğrak yeri olmuş, tanınmış bir ulusal ve uluslararası dönüm noktası ve türbe haline gelmişti:  “Tanrı bize ve Maltalı Azize Catherine’e yardım etsin.” 

Ve Malta Kuşatması 

St. John Şövalyeleri’nin (Hospitaller Knights of St. John the Baptist) Osmanlı Türklerine karşı savunmasının bir parçası olarak kullanılmıştı. Transept, yakındaki koylara hâkim görüş sağlıyordu. Böylece, Azize Katerina’nın eski kilisesi bir dönem askeri işaret noktası haline geldi. Görüş alanındaki limanlar kiliseden gözetlenerek Mdina, Cottonera ve Valletta’yı Osmanlı donanma gemilerinin herhangi bir saldırısı konusunda kilisenin çatısından duman gönderilerek önceden uyarıldı.  

1614’te Halil Paşa komutasındaki altmış gemilik bir Osmanlı kuvveti Marsaskala’daki St Thomas Körfezi’ne demir attı. Saldırı, kilisenin ana sunağının yakınına kazınmış bir hatıra plaketinde anlatılıyor ve şu ifadeler yer alıyor:

“6 Temmuz 1614 Pazar gününün erken saatlerinde bir Türk ordusu, Saint Thomas deresindeki Ghizira denilen yerde 60 kadırgadan altı bin adamını karaya çıkardı. Türkler, yakındaki Casali’ye baskın düzenleyerek Bulebel’in kan davası altında tutulan tarım arazilerine kadar geldi. Bu kasabaları yağmaladılar, tarım alanlarını yaktılar ve Saint Catherine’in ana kilisesine ve diğerlerine çok zarar verdiler. Birçoğu yakalandı ve öldürüldü ve rıhtımlara geri çekilmek zorunda kaldılar. Saldırıda hiçbir Hıristiyan yakalanmadı, ancak yirmi kişi yaralandı. O günden 11 Eylül 1614’e kadar, bu cemaatte doğan herkesin başka bir yerde vaftiz edilmesi gerekiyordu. Bu, cemaat için ikinci vaftiz kitabından alınmıştır.” 

Kilisenin gizli geçitlerinin keşfedilmesi ve geçitlerdeki kemik yığınları 

1969 yılında yağmur suyu sızdırdığı gerekçesiyle çatıya bakması için üç kişi görevlendirilir.  

O zaman 16 yaşında olan Grezzju Vella; amcası Carmelo Spiteri ve iş arkadaşı Ċikku Zammit ile birlikte eski kilisenin ahşap açıklıklarının bakımına yardım ediyordu. Malta’nın en eski kubbelerinden biri olduğu düşünülen antik kubbeyi dolaşırlar. Vella, sıkılır ve zaman öldürmek için çatıdaki dar bir çatlağı kazımaya koyulur. Kırdıkça genişleyen çatlaktan kiliseye düştüğünü duyup duymayacağını görmek için bir çakıl taşı atar. Ancak taşın garip bir şekilde yakınlara düştüğünü anlar. İlk başta ne olduğunu anlamayıp diğerlerini çağırır ve taş bloğu gören amcası Vella’dan onu oymasını ister. Merakla taş bloğu kaldırdıklarında karanlık bir bölüm keşfederler. Durup, kilisenin bakımından sorumlu olan Dun Gwann’ın gelip bakmasını isterler.  

Dun Gwann, kilisenin yakınında bulunan gizli geçitlerle ilgili halk hikayelerini duymasına rağmen, bu odayı hiç bilmiyordur. Kısa bir süre sonra, bu açılışın nereye varabileceği konusunda hiçbir fikri olmayan kilisenin kutsalı Ġanmarì Debono da bu keşfe katılır. 

Grezzju Vella, küçük ve zayıf olduğundan, içeride ne olduğunu görebilmek adına eline bir kutu kibrit verilerek, bir iple indirilmeye karar verilir. 

Genç Vella, zemine bastığında ayağının altından gelen çıtırtıların neye ait olduğunu tahmin edemese de bu sesler biraz sonra rastgele bir tanesini eline alacağı onlarca kafatasının devamı olan insan iskeletlerine aittir ve son kez tekrar kibritini çaktığında gördükleri karşısında büyük bir korku ve şaşkınlık yaşayarak çığlık atar. Hemen yukarı çıkıp gördüklerini anlatır ve gerisini onlara bırakır.

İlginç bir şekilde, yerliler arasında bu eski kilisenin duvarlarının içinde bazı gizli geçitler olduğuna dair söylentiler her zaman vardı ancak yıllar içinde bunu kanıtlamak için yapılan birkaç deneme beyhude oldu. 

Büyük bir insan kemiği yığınının yanında bazı orta çağ sikkeleri, tahta bir Bizans haçı, tarihçilerin bir zırhın altına giyilen bir tip olarak tanımladığı metal bir ağ ve tahta bir ayakkabı tabanı vardı. 

Bu kalıntıların neden bu tünellerde olduğunu veya iskeletlerin kime ait olduğunu kimse bilmiyor. Önceleri, kilisenin yapıldığı günlerde ve sonrasında oldukça sık görülen bir Türk ya da korsan saldırısının talihsiz kurbanları olduklarına inanılıyordu.  

Ancak 1978’de, bu keşiften dokuz yıl sonra, bu kalıntılar paleopatolojik çalışmalardan geçerek Malta’da bulunan orta çağ kemikleri hakkında ilk raporu üretti. Hem bazı kemiklerin içinde toprak olduğuna dair kanıtlar hem de vücudun çeşitli bölgelerine ait toplam kemik sayısındaki büyük farklılıklar, bunların muhtemelen bir tür mezarlıktan çıkarıldığını gösteriyordu. İskeletlerin çoğu, muhtemelen tamamen kapalı ve iyi havalandırılmış bir geçitle sınırlandırıldıkları için çok iyi korunmuş. Kemikler arasında en küçüğü yaklaşık 8 yaşındaki bir çocuğa ait olan 19 erkek ve 24 kadın kafatası bulundu. Bu kişilerin ölüm nedenleriyle ilgili bir sonuca varmak mümkün olmadı, ancak kemiklerin görünümü, bu kişilerin kısa süre içinde peş peşe öldüklerini gösteriyordu.  

Sonunda bu analizi yapan uzmanlar, Seshadri Ramaswamy ve Joseph Leslie Pace, pasajlardan birinin büyük olasılıkla bir mezarlık olarak kullanıldığı sonucuna vardılar. Geçici olarak, kilisenin orijinal uzantısına yer açmak için bazı mezarlar temizlendiğinde bu kemiklerin bu yere taşınmış olabileceği fikrini öne sürdüler. 

İnsan kemiklerinin bulunduğu geçitle ilgili yerel efsane, bu insanların 1614’te Zejtun’daki Osmanlı kuşatması sırasında saklandıkları anlaşıldıktan sonra diri diri gömüldükleri şeklinde.  

Bu insanlar orada kapana kısılıp diri diri gömülmüş müdür? Acaba nasıl ve nerede öldüler? Daha sonra gizli geçide nasıl yerleştirildiler? Kemikleri kilisenin çatısına kadar taşımanın amacı neydi? 

Peki ya kemiklerle gömülü bulunan garip nesneler ne olacak? Bu gizemli hikaye çözülür mü? 

Kaynaklar:
https://www.um.edu.mt/library
https://en.wikipedia.org/ 
Fiona Vella (2012), Times of Malta. “Find at St Gregory church still shrouded in mystery”.
Stanley Fiorini, University of Malta. “THE SOUTH EAST OF MALTA AND ITS DEFENCE UP TO 1614“
Malta Independent, 3 April 2013. “The Bones at St Gregory: Science and Folk“ 

The post O insanları Türkler mi öldürdü? appeared first on Malta Haber.