Kutlamalara, abartılı kahramanlık heykellerine ve yüzyıllardır Avrupa muhayyilesini süsleyen o görkemli resimlere bakınca, insanın aklına ister istemez o meşhur sinematografik efsane geliyor: “Kanuni Sultan Süleyman haremdeki kadınların mallarını taşıyan bir kalyonun şövalyeler tarafından ele geçirilmesine öfkelenir, bir kriz geçirir ve 40 bin kişilik devasa ordusunu, topu topu 500 şövalyenin savunduğu Malta’nın üzerine salar…”

Güzel hikâye. Sinemaya da yakışır. Ama Osmanlı mühimme defterleri ve tarihsel gerçekler o kadar hevesli değil.

Evet, ortada bir gemi meselesi vardı. 1564’te Hospitalier şövalyelerinin en namlı deniz akıncılarından biri olan Romegas, içinde saray çevresine ait malların ve önemli esirlerin bulunduğu büyük bir Osmanlı kalyonunu ele geçirmişti. Bu baskın İstanbul’da bardağı taşıran damlaydı ama sebebin tamamı değildi. Hazır duran dosyanın üstüne konmuş son derece kullanışlı bir kâğıttı sadece.

Çünkü Malta, Osmanlı yönetiminin gözünden bakıldığında romantik bir şövalye adası değil; Kuzey Afrika ile Doğu Akdeniz arasındaki deniz trafiğine, Müslüman hacılara ve tüccarlara yıllardır musallat olmuş silahlı bir ileri karakol, dev bir korsan üssüydü. Üstelik Osmanlı belgelerinin gösterdiği üzere, ani bir “öfke nöbetiyle” değil; barutundan peksimetine, top yuvarlağından atlısına kadar aylar öncesinden ince ince hesaplanmış bir devlet bürokrasisiyle yola çıkılmıştı.

Devasa ordunun o küçücük St. Elmo kalesi önünde haftalarca çakılıp kalmasına gelince… “40 bin Türk, 500 şövalyeye karşı” cümlesi tarih değil, tiyatrodur. Bir tarafta bütün Osmanlı kuvvetini sayıp öbür tarafta yalnızca şövalyeleri bırakırsanız, elbette ortaya böyle bir sahne çıkar. Sayılar Batı kaynaklarında bile tutmaz, savunmanın tamamı da 500 kişiden ibaret değildir. Asıl mesele, Osmanlı’nın yaptığı o meşhur “stratejik hata” hikayesinde gizlidir.

Bugün bile pek çok popüler tarih kitabı, Donanma Komutanı Piyale Paşa ile Kara Ordusu Serdarı Mustafa Paşa’nın inatlaşmasını ve ana kaleler dururken ufacık St. Elmo kalesine saldırılmasını ahmakça bir hata olarak anlatır. Oysa ortada denizciliğin dayattığı buz gibi bir mecburiyet vardı, üstelik bu mecburiyeti savunan da bizzat Piyale Paşa’ydı; Mustafa Paşa ise önce adanın içindeki savunmasız Mdina’ya yürüyüp St. Elmo’yu tamamen atlamayı öneriyordu, sonunda Piyale’nin ısrarına razı oldu. Koca ahşap donanma, açık ve güvensiz bir demir yerinde aylarca bekletilemezdi. Gemileri güvenli Marsamxett limanına sokmanın tek yolu, o limanın ağzını tutan St. Elmo’yu susturmaktı.

Karar askerî açıdan mantıksız değildi; faturası yanlış hesaplandı. Malta toprağı yumuşak değildi, yekpare kalker kayaydı. Kazmanın altında toprak değil kaya vardı; siper ve tahkimat için gerekli toprağı bulmak bile başlı başına bir işe dönüştü. Üç günde düşmesi beklenen o küçük burç, bir aydan fazla direndi. Bütün seferin takvimi o kayanın üzerinde bozuldu. Osmanlı denizciliğinin beyni, efsanevi Turgut Reis de St. Elmo önündeki siperlerde, bir gülle atışının savurduğu taş parçasıyla ağır yaralandı; birkaç gün sonra öldü.

Sonrası… Zaman. İkmal. Dizanteri. Kavurucu yaz sıcağı ve eylül başında Sicilya’dan gelen İspanyol destek kuvveti. Yıpranmış Osmanlı ordusu 8 Eylül’de kuşatmayı kaldırdı ve birkaç gün içinde adayı terk etti.

Bugün Malta sokaklarında kutlanan şey, işte bu çekilmedir. Avrupa’da bu zafer kısa sürede Osmanlı’nın durdurulabileceğinin büyük sembollerinden birine dönüştü. Sonraki yüzyıllarda dilden dile, fırçadan fırçaya büyütülerek devasa bir mitolojiye çevrildi.

Bütün bu anlatının sonunda “Osmanlı Akdeniz’de bitti” veya “çöküş başladı” gibi büyük laflar etmeye kalkarsanız, tarih orada hemen itiraz eder.

Ertesi yıl Piyale Paşa gidip Sakız Adası’nı aldı. Birkaç yıl sonra Kıbrıs fethedildi. Evet, 1571’de İnebahtı’da (Lepanto) Osmanlı donanması Malta’da yaşadığından çok daha ağır bir yenilgi aldı; filosunun büyük bölümü imha edildi veya ele geçirildi. Ama ertesi kış, tersaneler altı ay içinde 134 yeni gemi inşa etti; onarılan ve elde kalan gemilerle birlikte Osmanlı donanması ertesi sefer mevsiminde yeniden yüzlerce gemiyle denize çıktı. 1574’te Tunus kalıcı olarak İspanyollardan alındı.

Dolayısıyla 1565 Malta Kuşatması, Osmanlı deniz gücünün “bittiği gün” değildir. İmparatorluğun Akdeniz siyasetindeki hedeflerinden birinin sekteye uğramasıdır. Kötü yönetilmiş, faturası ağır, can sıkıcı, prestij sarsıcı ve çok pahalı bir başarısızlıktır. Fakat nihai bir son da değildir.

Malta alınamadı, doğru.

Ama Osmanlı da Akdeniz’den gitmedi.

Kaynakça
– Arnold Cassola, The 1565 Ottoman “Malta Campaign Register”, San Gwann: P.E.G., 1998.
– Arnold Cassola, The 1565 Great Siege of Malta and Hipolito Sans’s “La Maltea”, San Gwann: P.E.G., 1999.
– Francisco Balbi di Correggio, The Siege of Malta, 1565, çev. Ernle Bradford, Londra, 1965.
– Giacomo Bosio, Dell’istoria della sacra religione et ill.ma militia di San Giovanni Gierosolimitano, Roma: Stamperia Apostolica Vaticana, 1594.
– Kate Fleet, “How Important Was the Battle of Lepanto?”, History Today.
– “Ottoman Military and Naval Power in Comparative Perspective: Before and After Lepanto”, Turkish Journal of History (İstanbul Üniversitesi Yayınları).

The post 1565: Zaferin Öbür Yüzünden appeared first on Malta Haber.

İkinci Dünya Savaşı sırasında İtalya ve Almanya’nın kuşatması altında üç yıl boyunca direnen Malta halkına cesaretlerinden ötürü George Cross madalyasının verilişinin 80’inci yıldönümü anısına 19 ve 21 Temmuz günleri tekne turu düzenleniyor.

1942 yılında Kral VI. George tarafından Malta’ya George Cross (George Haçı) madalyasının verilişinin 80’inci yıldönümünde Miras Malta (Heritage Malta)  2. Dünya Savaşı mirasına odaklanan liman turu düzenliyor.

Malta bayrağında yer alan George Haçı ilk 1943’te Malta bayrağına dahil edilmiş ve bugüne kadar ulaşmıştır.

Malta, üç yıl kuşatmaya karşı düşmedi

Malta tarihindeki bu önemli dönüm noktasını anmak için Miras Malta, Marsamxett ve Grand Harbours’ta bulunan 2. Dünya Savaşı mirasını tekrar anımsatacak Liman Turu düzenleyecek.

Çok sayıda tahkimat, askeri altyapı ve diğer önemli yapılarla Liman Bölgesi, savaşta Almanya ve İtalya’nın açık hedefiydi. İtalya Ve Almanya, 1940’tan 1942’ye kadar o dönem bir İngiliz kolonisi olan Malta’yı kuşattı. İtalyan ve Alman bombardıman uçakları Malta adalarına saldırırken, kuşatma altındaki Malta’da kısa sürede erzak eksikliği hissedildi.

Temmuz 1941’de Malta savunmasının İtalyan MAS özel kuvvetlerinin torpido botlarını fark etmesiyle ilk işgal girişimi ve açlık insanların yaşamını tehdit ederken Alman Mareşal Albert Kesserlring verdiği son saldırı emri ile ikinci işgal girişimi Maltalıların direnişi karşısında başarısız oldu.

1942 yılında Kral VI George, Malta halkına kahramanlıklarından dolayı George Haçı’nı verdi. Haç 1943’ten başlayarak Malta bayrağına dahil edilerek bugünlere kadar ulaştı.

Bu tarihi olayın anısına Miras Malta, biri 19 Temmuz Salı ve diğeri 21 Temmuz Perşembe olmak üzere iki liman gezisi düzenliyor. Sliema Feribotlarından (Luzzu Cruises Point) 18:30’da yola çıkaca gezi teknesi ile 75 dakika uzunluğunda olacak gezinti için bilet fiyatları yetişkinlere 17 Euro; yaşlı ve öğrencilere 15 Euro, çocuklar ve Heritage Malta üyeleri için ise 10 Euro olacak.Biletler https://heritagemalta.mt/store/e1076/ [19 Temmuz] https://heritagemalta.mt/store/e1077/ [21 Temmuz]  sitelerinden çevrimiçi satın alınabilir.

HeritageMalta

The post Malta’nın 2. Dünya Savaşı dönemini anımsamak ister misiniz? appeared first on Malta Haber.

17 Ağustos 2021 / Malta

Elif Ören

Tarihte “St. Catherine’s Old Church” 

Żejtun’da bulunan ve Marsascala Körfezi, St. Thomas’ Körfezi ve Marsaxlokk limanının manzarasına hâkim bir Roma Katolik kilisesi olan St. Catherine’s Old Church (Aziz Catherine Eski Kilisesi)’un gizemli bir hikayesi var. 

14. yüzyılda, St.Catherine’e  adanmış bu küçük erken orta çağ şapeli, Malta’nın güney doğu bölgesini idare eden (Bugünkü Żejtun, Ħaż-Żabbar, Ħal Għaxaq, San Ġorġ ta’ Birzebbugia, Marsaxlokk, Delimara, St. Thomas’ Bay ve Marsascala.) ve 15. yüzyılın başlarında Mdina Katedrali’nden sonra ikinci sırada yer alan Malta’daki sekiz ana bölge kilisesinden biri olarak hizmet ediyordu. 

1470’e gelindiğinde, kilise binası, denizcilerin uğrak yeri olmuş, tanınmış bir ulusal ve uluslararası dönüm noktası ve türbe haline gelmişti:  “Tanrı bize ve Maltalı Azize Catherine’e yardım etsin.” 

Ve Malta Kuşatması 

St. John Şövalyeleri’nin (Hospitaller Knights of St. John the Baptist) Osmanlı Türklerine karşı savunmasının bir parçası olarak kullanılmıştı. Transept, yakındaki koylara hâkim görüş sağlıyordu. Böylece, Azize Katerina’nın eski kilisesi bir dönem askeri işaret noktası haline geldi. Görüş alanındaki limanlar kiliseden gözetlenerek Mdina, Cottonera ve Valletta’yı Osmanlı donanma gemilerinin herhangi bir saldırısı konusunda kilisenin çatısından duman gönderilerek önceden uyarıldı.  

1614’te Halil Paşa komutasındaki altmış gemilik bir Osmanlı kuvveti Marsaskala’daki St Thomas Körfezi’ne demir attı. Saldırı, kilisenin ana sunağının yakınına kazınmış bir hatıra plaketinde anlatılıyor ve şu ifadeler yer alıyor:

“6 Temmuz 1614 Pazar gününün erken saatlerinde bir Türk ordusu, Saint Thomas deresindeki Ghizira denilen yerde 60 kadırgadan altı bin adamını karaya çıkardı. Türkler, yakındaki Casali’ye baskın düzenleyerek Bulebel’in kan davası altında tutulan tarım arazilerine kadar geldi. Bu kasabaları yağmaladılar, tarım alanlarını yaktılar ve Saint Catherine’in ana kilisesine ve diğerlerine çok zarar verdiler. Birçoğu yakalandı ve öldürüldü ve rıhtımlara geri çekilmek zorunda kaldılar. Saldırıda hiçbir Hıristiyan yakalanmadı, ancak yirmi kişi yaralandı. O günden 11 Eylül 1614’e kadar, bu cemaatte doğan herkesin başka bir yerde vaftiz edilmesi gerekiyordu. Bu, cemaat için ikinci vaftiz kitabından alınmıştır.” 

Kilisenin gizli geçitlerinin keşfedilmesi ve geçitlerdeki kemik yığınları 

1969 yılında yağmur suyu sızdırdığı gerekçesiyle çatıya bakması için üç kişi görevlendirilir.  

O zaman 16 yaşında olan Grezzju Vella; amcası Carmelo Spiteri ve iş arkadaşı Ċikku Zammit ile birlikte eski kilisenin ahşap açıklıklarının bakımına yardım ediyordu. Malta’nın en eski kubbelerinden biri olduğu düşünülen antik kubbeyi dolaşırlar. Vella, sıkılır ve zaman öldürmek için çatıdaki dar bir çatlağı kazımaya koyulur. Kırdıkça genişleyen çatlaktan kiliseye düştüğünü duyup duymayacağını görmek için bir çakıl taşı atar. Ancak taşın garip bir şekilde yakınlara düştüğünü anlar. İlk başta ne olduğunu anlamayıp diğerlerini çağırır ve taş bloğu gören amcası Vella’dan onu oymasını ister. Merakla taş bloğu kaldırdıklarında karanlık bir bölüm keşfederler. Durup, kilisenin bakımından sorumlu olan Dun Gwann’ın gelip bakmasını isterler.  

Dun Gwann, kilisenin yakınında bulunan gizli geçitlerle ilgili halk hikayelerini duymasına rağmen, bu odayı hiç bilmiyordur. Kısa bir süre sonra, bu açılışın nereye varabileceği konusunda hiçbir fikri olmayan kilisenin kutsalı Ġanmarì Debono da bu keşfe katılır. 

Grezzju Vella, küçük ve zayıf olduğundan, içeride ne olduğunu görebilmek adına eline bir kutu kibrit verilerek, bir iple indirilmeye karar verilir. 

Genç Vella, zemine bastığında ayağının altından gelen çıtırtıların neye ait olduğunu tahmin edemese de bu sesler biraz sonra rastgele bir tanesini eline alacağı onlarca kafatasının devamı olan insan iskeletlerine aittir ve son kez tekrar kibritini çaktığında gördükleri karşısında büyük bir korku ve şaşkınlık yaşayarak çığlık atar. Hemen yukarı çıkıp gördüklerini anlatır ve gerisini onlara bırakır.

İlginç bir şekilde, yerliler arasında bu eski kilisenin duvarlarının içinde bazı gizli geçitler olduğuna dair söylentiler her zaman vardı ancak yıllar içinde bunu kanıtlamak için yapılan birkaç deneme beyhude oldu. 

Büyük bir insan kemiği yığınının yanında bazı orta çağ sikkeleri, tahta bir Bizans haçı, tarihçilerin bir zırhın altına giyilen bir tip olarak tanımladığı metal bir ağ ve tahta bir ayakkabı tabanı vardı. 

Bu kalıntıların neden bu tünellerde olduğunu veya iskeletlerin kime ait olduğunu kimse bilmiyor. Önceleri, kilisenin yapıldığı günlerde ve sonrasında oldukça sık görülen bir Türk ya da korsan saldırısının talihsiz kurbanları olduklarına inanılıyordu.  

Ancak 1978’de, bu keşiften dokuz yıl sonra, bu kalıntılar paleopatolojik çalışmalardan geçerek Malta’da bulunan orta çağ kemikleri hakkında ilk raporu üretti. Hem bazı kemiklerin içinde toprak olduğuna dair kanıtlar hem de vücudun çeşitli bölgelerine ait toplam kemik sayısındaki büyük farklılıklar, bunların muhtemelen bir tür mezarlıktan çıkarıldığını gösteriyordu. İskeletlerin çoğu, muhtemelen tamamen kapalı ve iyi havalandırılmış bir geçitle sınırlandırıldıkları için çok iyi korunmuş. Kemikler arasında en küçüğü yaklaşık 8 yaşındaki bir çocuğa ait olan 19 erkek ve 24 kadın kafatası bulundu. Bu kişilerin ölüm nedenleriyle ilgili bir sonuca varmak mümkün olmadı, ancak kemiklerin görünümü, bu kişilerin kısa süre içinde peş peşe öldüklerini gösteriyordu.  

Sonunda bu analizi yapan uzmanlar, Seshadri Ramaswamy ve Joseph Leslie Pace, pasajlardan birinin büyük olasılıkla bir mezarlık olarak kullanıldığı sonucuna vardılar. Geçici olarak, kilisenin orijinal uzantısına yer açmak için bazı mezarlar temizlendiğinde bu kemiklerin bu yere taşınmış olabileceği fikrini öne sürdüler. 

İnsan kemiklerinin bulunduğu geçitle ilgili yerel efsane, bu insanların 1614’te Zejtun’daki Osmanlı kuşatması sırasında saklandıkları anlaşıldıktan sonra diri diri gömüldükleri şeklinde.  

Bu insanlar orada kapana kısılıp diri diri gömülmüş müdür? Acaba nasıl ve nerede öldüler? Daha sonra gizli geçide nasıl yerleştirildiler? Kemikleri kilisenin çatısına kadar taşımanın amacı neydi? 

Peki ya kemiklerle gömülü bulunan garip nesneler ne olacak? Bu gizemli hikaye çözülür mü? 

Kaynaklar:
https://www.um.edu.mt/library
https://en.wikipedia.org/ 
Fiona Vella (2012), Times of Malta. “Find at St Gregory church still shrouded in mystery”.
Stanley Fiorini, University of Malta. “THE SOUTH EAST OF MALTA AND ITS DEFENCE UP TO 1614“
Malta Independent, 3 April 2013. “The Bones at St Gregory: Science and Folk“ 

The post O insanları Türkler mi öldürdü? appeared first on Malta Haber.