Halihazırda gelişmiş ülkelere kıyasla yeteri kadar teknoloji veyahut yüksek katma değerli mal ihraç edemeyen bir ülke için bu durum ölümcül bir etkiye sahip olabilmektedir. İşte karşınızda Brezilya, tam da bu duruma güçlü bir örnek teşkil edebilecek ve “gerekli önlemler alınmazsa” toplumların hangi noktalara kolaylıkla ve kontrolsüzce sürüklenebileceği bir ülke profili çizmektedir.

Duyduğumda şok olduğum fakat Latin Amerika, bilhassa Brezilya’nın sosyo-ekonomik şartlarını göz önüne aldığımda hiç de şaşırmadığım gerçekleri sizlerle de paylaşmayı bir görev bilerek bu konuda karar kıldım, yazarken ise bir miktar üzülerek fakat kolektif bilgilendirme bilinciyle kaleme aldığım için yazmak zorunda olduğumu hissettim. Şok edici gerçekler gelsin o halde, başlayalım!

Yılın yorgunluğunu atmak istediniz ve farklı bir tat arayışındasınız, arama motorlarında tatil ile ilgili bloglara göz atarken Brezilya’yı gördünüz ve heyecanla cennetten bir köşe olan bu ülkeye uçak biletinizi alarak São Paulo Guarulhos Uluslararası Havalimanı’na iniş yaptınız. Havaalanından kalacağınız otele giderken panoramik bir mini şehir turu deneyimi yaşamak istediğiniz için taksiciden yolu uzatmasını istediniz. Bir de ne göresiniz! Her mahallede birden çok cemaat ve tarikata ait kiliseler gözünüze çarpıyor. Hatta São Paulo’da Kudüs’te bulunan Süleyman Mabedi’nin gerçek boyutlarında 11 katlı, aynı anda 10.000 kişinin ibadet edebileceği altından bir replikası da yapılmış; inşâsı 2010 – 2014 yılları arasını kapsayan ve dönemin devlet başkanı Bulgar kökenli Dilma Roussef tarafından açılışı yapılan bu yapı 300 milyon Amerikan Doları’na mâl edilmiş, ek olarak 3.000 yıllık tarihi bulunan Süleyman Mabedi’nin orijinalinin yapımında kullanılan taşların benzerlerini Kudüs’ten ithal etmek üzere 8 milyon dolarlık bir sözleşme imzalanmıştır. Edir Macedo önderliğinde faaliyet gösteren Evanjelik Katolik “Igreja Universal do Reino de Deus” (Tanrı’nın Krallığı Evrensel Kilisesi)’ne ait bu yapının da bulunduğu yerleşke içerisinde kilise çalışanlarının ikâmet etmesi amacıyla inşâ edilmiş 84 daire, helikopter pisti (asayiş sorunlarından dolayı dünyanın en yoğun helikopter trafiği São Paulo kentinde bulunmaktadır), 1000 araç kapasiteli otopark, 1300 öğrenci kapasiteli bir okul, radyo ve televizyon stüdyoları gibi birçok yapı da bulunmaktadır. Dini yapı özelliği bulunduğu için elektrik ve su tamamen ücretsiz olmakla birlikte, toplanan bağışlar vergiden muaftır. Düşünüyorsunuz ki ne kadar dindar bir topluluk, tabi yersen! Bu iş tamamen “duygusal” ve topluluğun önderi Edir Macedo da konuşmalarında bu “işin” bir “ticaret” olduğundan açıkça bahsetmekte. Tabii ki duygularımızı da tek bir paragraf ile ifade edemiyoruz, o halde duygu aktarımımıza devam edelim…

Edir Macedo aynı zamanda “Grupo Record” adlı Brezilya’nın en büyük üçüncü medya konglomerasına (şirketler topluluğu) sahip bir iş insanıdır, bu da kendi hinterlandının genişlemesi adına önemli bir ayaktır. Doğal olarak bu güç ve zenginlikle Macedo, Mart 2013’ten 2015 yılına kadar Forbes milyarderler listesinde 1,1 milyar ABD Doları servetiyle Brezilya’nın en zengin din adamı olma özelliğine sahip olmuştur. Bunun yanında kiliselerinde, kilise üyelerinin kazancının tamamı Tanrı adına bağış olarak talep edilmekte, bağış yapılabilmesi için pos makineleri dâhi elden ele gezmekte ve bağış yapmak istemeyenler dinsizlikle suçlanmaktadır. Kısacası kilise üyeleri araç, kilise ise ebedî amaçtır. Bu zihniyetle nakit akışı devam etmekte ve kilise ile ona bağlı olan tüm işletmeler sürekliliğini sağlayabilmektedir.

Bir başka dinî topluluk olan Igreja Evangélica Assembleia de Deus (Tanrı’nın Meclisi Evanjelik Kilisesi) ise; 1914 yılında ABD’de kurulmuş Pentakostal Hristiyan tabanlı bir inanç sistemi olup, dünya çapında 190 ülkede 70 milyona yakın üyesiyle en büyük yedinci Hristiyan cemaat olma özelliğine sahiptir. Dominic Yeo’nun başkanlık ettiği topluluk, Brezilya genelinde 12 milyon üyeye sahip etkili bir cemaattir. Bağış sistemleri, her üyenin gelirlerinin %10’unu kiliseye bağışlaması ve kiliseye her gidişlerinde para toplanan bir keseye farklı miktarlarda bağış yapılması şeklinde zuhur etmektedir.

Yukarıda örnek olarak verdiğim iki dinî topluluk haricinde, sayılabilmesi gerçekten güç irili ufaklı yüzlerce ve belki de binlerce topluluk bulunmaktadır. 20. yüzyılda kadınların pantolon yerine bol etek giymeleri, makyaj yapmamaları, Tanrı’ya kayıtsız şartsız bağlılık gibi fikirlerle ortaya çıkan bu süreç; çağımızda fanatizme evrilerek seçim kampanyalarına yüklü miktarlarda bağış yaparak siyasî konjonktürü doğrudan etkileme, devlet fonlarını ve eyalet bütçelerini ilgili dini kuruluşların fikirleri ve hizmetleri doğrultusunda yönlendirme gibi amaçlara evrilmiştir.

Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere, hoşça kalın!

The post Kurtarıcı İsa’nın Yanıbaşında Kurtulamayanlar: Brezilya’da Kilise Ekonomisi appeared first on Malta Haber.

Brezilya, küresel olarak kültürel çeşitliliği ile bilinir. Fakat Amerika kıtasının doğusunda yani Avrupa’da yaşayan kitlenin futbol ve samba dışında bildiği farklı detaylar olduğu da şüphelidir. Türkler olarak bizler de genel olarak bu ikilinin dışına çıkamamakla birlikte, bu çeşitliliğin aslında Sertanejo, Forró ve Brega gibi saklı hazinelerle dolu olduğunu bilmemiz; Brezilya diasporası ile ülkemiz vatandaşlarını daha da yakınlaştıracak etmenlerin başında gelecektir. Peki nedir bu Sertanejo, Forró ve Brega? Hep birlikte inceleyelim.

Sertanejo, Brezilya folk müziğinin geniş kitlelerce dinlenen ve kökeni kırsal bölgelere dayanan bir türüdür. Nev-i şahsına münhasır kökenlerine binaen; genellikle romantik ve pastoral konuları işleyen Sertanejo’nun, genel olarak halk müziğinin kökenlerini yansıtan gitar, akordeon, mandolin ve keman gibi enstrümanlar ile icra edildiği görülmektedir.

Günümüze bakıldığında, Sertanejo’nun yoğunlukla Mato Grosso ile Mato Grosso do Sul eyaletlerinde ve Brezilya’nın güney kısmında kalan diğer eyaletlerinde icra edildiği ve dinlendiği görülecektir. Fakat küreselleşmenin etkisi ve bu nedenle müziğin evrimleşmesinden ötürü Sertanejo’nun “Sertanejo Universitário” ismi altında pop/mix müzikle birleştirilmiş “modern” bir türü yaratılarak, özellikle gençlik kültürünü yansıtan ve bir çoğumuzun da yakından bildiği Gusttavo Lima, Michel Teló, Alex Ferrari gibi şarkıcıların “Balada Boa”, “Ai Se Eu Te Pego” ve “Bara Bará Bere Berê” isimli eserleri bu kategoriye girebilecek eserlerdendir. Klasik Sertanejo temsilcilerine ise Sérgio Reis, Chitãozinho & Xororó, Leandro e Leonardo ve Zeze Di Camargo e Luciano gibi sanatçılar örnek gösterilebilir.

Forró ise, Brezilya’nın kuzeydoğusunda (Maranhão, Piauí, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco, Alagoas, Sergipe ve Bahia eyaletlerini kapsayan coğrafi bölge) ortaya çıkmış bir “müzik ve dans” türüdür. Popülaritesini “Festas Juninas” (Haziran Festivalleri) ile kazanmış olan bu türün kökeni, özellikle Pernambuco ve çevre eyaletlerde mısır, kahve, şeker kamışı vb. tarım plantasyonlarında çalışan işçilerin çalışırken söyledikleri şarkılara dayanmakta; yoğunlukla akordeon, üçgen, gitar, zabumba (Afro-Brezilya davulu) ve rabeca (Brezilya kemanı) gibi enstrümanlarla icra edilmektedir.

Sertanejo’da olduğu gibi, Forró’nun modernleştirilmiş hali elektrik gitar, org ve bateri ile icra edilen “modern forró” veya “Forro Universitário” olarak bilinmektedir. Konularını aşk, terk edilme, eski sevgiliye duyulan özlem, tutku, heyecan gibi başlıklardan alan Forró’nun klasik temsilcileri Luiz Gonzaga, Dominguinhos, Geraldo Azevedo, Elba Ramalho, Alceu Valença ve modern temsilcileri Aviões do Forró, Banda Mastruz com Leite ve Wesley Safadão olarak gösterilebilir.

Forró’nun müzik türü olması özelliğinin yanında bir dans türü özelliği olduğunu da belirtmiştik. Brezilya dışındaki ilk Forró festivali 2008 yılında “Forró de Domingo” ismiyle Stuttgart, Almanya’da gerçekleştirilmiş ve Brezilya dışında yapılan en büyük Forró festivali olma özelliğini de günümüze kadar korumayı başarmıştır. Konu hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için 1991 yılında gerçekleştirilen 33. Grammy Ödülleri’nde “Best Traditional Folk Album” (En İyi Halk Müziği Albümü) ödülünü kazanmış bir derleme albümü olan “Brazil: Forró – Music for Maids and Taxi Drivers” dinlenebilir ve Jack A. Draper tarafından kaleme alınmış “Forró and Redemptive Regionalism from the Brazilian Northeast” adlı eser okunabilir.

“Brezilya’nın arabeski” olarak adlandırdığım Brega ise, Forró gibi Brezilya’nın kuzeydoğusunda doğmuş ve tüm Brezilya’ya yayılmıştır. Genel olarak aşk acısı, ayrılık, özlem gibi konuları işleyen Brega’nın kökeni tam olarak bilinmese de “Cabaré” isimli eğlence merkezlerinden veya Brezilyalı opera sanatçısı “Vicente Celestino” nun operet eserlerinden gelmiş olabileceği düşünülmektedir. Klasik olarak gitar, bateri, akordeon gibi çalgıların yanında saksafon da baskın olarak görülebilmektedir. Aslına bakarsanız Brega, dinlediğimde “hafif arabesk” tadı aldığım bir müzik türü olmuştur. Bu türün en ünlü temsilcisi “Brega’nın Kralı” olarak adlandırılan ve 2013 yılında akciğer kanseri nedeniyle vefat etmiş Reginaldo Rossi olmakla birlikte; Alcides Gerardi, Carlos Alberto, Orlando Dias gibi sanatçılar da bu türün bilinen temsilcileri arasında sayılabilir.

Son olarak; Türkçe dilinde dünya kültürleri hakkında akademi dışı veya akademik çalışmaların kısıtlı olduğu görülmekte, bu durum doğal olarak Brezilya ve Brezilya kültürü hakkındaki çalışmalara da yansımaktadır. Arama motorlarında ilk sıralarda çıkan Vikipedi’nin Sertanejo maddesi dört kısa cümle ile özetlenmiş, Forró ve Brega ise kendine yer dâhi bulamamıştır. Yukarıda bahsetmiş olduğum müzik türleri hakkında herhangi bir Türkçe kaynak ise ne yazık ki bulunmamaktadır.

Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere, hoşça kalın!

Gökhan Şimşek iletişim: gokhanmthbr@gmail.com

The post Samba Diyarı’nın Farklı Yüzleri: Sertanejo, Forró & “Brezilya Arabeski” Brega appeared first on Malta Haber.

Bugünlerde dünyanın hemen hemen her köşesinde “politik Latin Amerika rüzgârları” eserken, Arjantin’deki seçimleri kazanan Javier Milei ile birlikte Arjantin de birçok açıdan farklı bir patikaya girmiş bulunuyor. Fakat Arjantin’in yanında, Güney Amerika kıtasındaki en büyük ticaret ortağımız ve güçlü tarihsel bağlarımız bulunan Brezilya’yı da es geçmemek gerekiyor!

Brezilya; 213 milyon kişilik dinamik nüfusuyla (2021), verimli topraklarıyla, São Paulo ve Rio de Janeiro gibi Güney Amerika kıtasının finansal ve ekonomik açıdan lokomotif şehirleriyle kıtanın en önemli ülkesi olarak sahne almaktadır. Günümüz şöyle bir yana dursun; Brezilya, tarihe baktığımızda da günümüzden farksız ve farkında olmadan sıkı sıkıya bağlandığımız bir Amerika ülkesi olarak karşımıza çıkıyor.

Brezilya; 19. yüzyılın ikinci yarısında tarım potansiyelini (özellikle 19. yüzyılın altın olarak tanımlayabileceğimiz kahve) geliştirebilmek adına Avrupa, İskandinavya ve Orta Doğu bölgelerinden aldığı göçlerle birlikte, ilgili yüzyılda dünyanın altıncı büyük ekonomisi pozisyonunu sağlamlaştırmaya çalışarak günümüzde de ilk on ülke arasında kalmayı başarmış. Brezilya ile Osmanlı Devleti ile ilişkileri özelinde incelendiğinde ise; 5 Şubat 1858 tarihli Osmanlı-Brezilya Dostluk, İkamet, Ticaret ve Seyr-i Sefâin Antlaşması ile birlikte iki ülke arasındaki ilişkiler gelişme göstermeye başlamış ve bu antlaşma iki devlet arasındaki mihenk taşlarından bir tanesi olmuştur.

Osmanlı’dan Brezilya’ya göçler, 19. yüzyılda gerek büyük çoğunluğu Bilâdü’ş-Şam (günümüzde Suriye, Lübnan, İsrail, Filistin) bölgesinden olmak üzere yaklaşık 105.000 Osmanlı vatandaşının bölgeye göçü (muhtemelen bu sayı daha fazla), buna karşılık Brezilya kralı II. Pedro’nun (1825-1891) 1875 yılında İstanbul, Suriye ve Kudüs ziyaretleri ve 1876 yılında bu ziyaretten duyduğu memnuniyeti anlatan mektubu bu ilişkileri perçinleyen olaylardan birkaçı olmuştur. Göç eden Osmanlı vatandaşlarımızın çoğu Arap kökenli olsa da, Osmanlı pasaportuna sahip olmalarına binaen Brezilya ve hatta diğer Güney Amerika ülkelerinde “Turco / El Turco” olarak isimlendirilmişlerdir.

Diplomatik ilişkilerin yanında çok ilginçtir ki, iki Osmanlı gemisinin Basra Körfezi’ne gitmek üzere yola çıkması ve sonrasında fırtınaya yakalanarak Brezilya sahillerine uzanmasının hikâyesi de bizlere bölge hakkında harika iki adet seyahatnâme kazandıran vakıâlardan bir tanesi olmuştur. Bu gemilerin içerisinde din görevlisi olarak bulunan ve ardından Brezilya’da gönüllü olarak birkaç sene yaşamış olan Osmanlı vatandaşı Abdurrahman Bâğdadi’nin kaleme aldığı “Brezilya Seyahatnamesi” ve yine bölgeyi görme şansına sahip olmuş Mühendis Faik’in “Seyahatnâme-i Bahri Muhit” adlı eserleri bölge hakkında önemli yere sahip iki eserdir. Ayrıca, Bursa korvetinin süvarisi Kaymakam Ahmed Bey’in raporu da yine kayda değer dökümanlardan bir tanesidir. Bunun yanında, bölgeye göç etmiş Osmanlı vatandaşlarının çıkardığı gazeteler de bölgede yaşayan Osmanlı vatandaşlarının fikir hayatları hakkında önemli kaynaklardan olmuştur.

Mehmet Temel’in “XIX. ve XX. Yüzyılda Osmanlı Latin Amerika İlişkileri” adlı eseri de mühim bir Türkçe başvuru kaynağıdır. Kitap, Osmanlı arşiv belgeleriyle desteklenmiş ve sadece Brezilya değil, hemen hemen tüm Latin Amerika ülkeleri hakkında Osmanlı arşiv belgelerine dayanan kuvvetli malûmat içermektedir. Enstitü bazında ise Ankara Üniversitesi’ne bağlı “Latin Amerika Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi” önemli çalışmalar, yayınlar ve sempozyumlar düzenlemektedir.

Bu hafta köşemizden şimdilik bu kadar, haftaya kaldığımız yerden görüşmek üzere!

The post Gökhan Şimşek: Kadim Dostum Brezilya appeared first on Malta Haber.