Son günlerde en çok konuşulan konulardan biri olan penguen meselesinden bahsetmesem olmazdı.

Bir haftadır Werner Herzog’un 2007 yapımı Encounters at theEnd of the World belgeselindeki “yolunu şaşıran penguen” ile ilgili binlerce post paylaşıldı, kimileri onu haklı bulurken kimileri aptallık yaptı, dedi.

Sıradan bir doğa belgeselini en çok konuşulan belgesel yapan sekans şöyleydi:

Binlerce penguen, evrimsel bir itaatle denize —yani tabağındaki yemeğe ve güvenli vasat rutine— doğru paytak adımlarla ilerlerken, bir tanesi aniden durur. Konfor alanından çıkmaya karar vermiştir çünkü rutin her zaman sıkıcıdır,düşüncesi son zamanlarında aklında dönmeye başlamıştır. Arkasını döner son kez eski hayatına bakar her şey gözüne boş görünür ve uçsuz bucaksız, buzdan dağlara doğru yürümeye başlar.

Herzog sorar: “Neden?” Bilim insanı cevap verir: “Bilmiyoruz ama oraya giderse ölecek.”

İşte bu, modern insanın sabah alarmını erteleyip LinkedInprofilini güncellerken hissettiği o varoluşsal sancının kuş tüyü kaplı halidir. Son zamanların en çok konuşulan konusunu hiçliğe yani ölüme yürüyen pengueni ve onun izinden giden modern insanın “Başarısızlık Estetiği” üzerine kurulu trajikomik durumu, sosyal medyanın o sığ ve yalan dünyasıyla sentezleyerek baştan aşağı ele alalım.

Başarı Hapishanesi: “Açık Büfeye mi, Yoksa Hiçliğe mi?”

Modern dünya için başarı, o denize ulaşan penguen olmaktır. Karnın doysun, bir eşin olsun, sürü seni onaylasın. Sosyoloji buna “sosyal uyum” der, biz buna “görünmez prangalar” diyoruz. Penguen sürüsü, sabah metrobüs kuyruğundaki beyaz yakalılara benzer. Herkes aynı yöne gider çünkü herkesin karnı açtır ve herkes denizde balık yani maaş olduğunu bilir.

Ama bütün dünyanın konuştuğu “filozof penguen” bir anda şunu fark eder: “Neden her gün balık yiyoruz abi? Alternatifimiz yok mu? Her yer beyaz başka renk yok mu? ” Bu bir aydınlanma değil, muazzam bir o kadar da yasak olan şeyin insanı heyecanlandırması gibi muhteşem bir hatadır. İnsanlık da böyledir. Toplum bize “Oku, iş bul, evlen, taksit öde ve öl” der. Bu bizim sahilimizdir. Ama bazılarımız, tam terfi alacakken aniden durur ve “Ben aslında seramik boyamaatölyesi açmak istiyorum” diyerek Antarktika’nın buzlu dağlarına yani bilinmezliğe doğru yürümeye başlar.

Sosyal Medya Sahteliği: “Ölürken Bile Estetik Görünmelisin”

Eğer o dağa doğru yürüyen penguenin bir Instagram hesabı olsaydı, o ölüm yolculuğunu bize bir “Life Transformation” (Hayat Dönüşümü) olarak pazarlardı.

Filtreli Trajedi: Penguen, açlıktan ölmek üzereyken “Ait olduğum yeri buldum. #Blessings #NatureLover” yazıp, arkadaki bembeyaz ve ölümcül buz dağını “soft” bir filtreyle paylaşırdı.

LinkedIn Sahtekârlığı: Dağ yolunda ayağı kayıp düştüğünde, bunu “Hatalarımdan ne öğrendim? Zorluklar bizi güçlendirir! #Resilience #Leadership” diye bir postla taçlandırırdı.

Gerçeklikten Kaçış: Sürü denizde balık peşinde koşarken, bizimki dağın tepesinde “Huzuru kendi içimde buldum.” derdi. Oysa içindeki tek şey, birazdan donacak olan organlarının son çırpınışlarıdır.

Modern insan da böyledir; batarken bile telefonunu çıkarıp “Manzara harika” diye story atan, ev kredisi borcu yüzünden uykusu kaçarken internetten alışveriş yapmaya devam edenbirer dijital penguendir.

Başarısızlığın Estetiği: Görkemli Bir Çöküş

Genelde başarının fotoğrafları çekilir; ama başarısızlığın bir sinematografisi vardır. Dağa yürüyen penguen “başarısız” bir hayvandır; neslini devam ettiremez, karnını doyuramaz. Ama binlerce birbirinin aynısı penguenin arasında sadece onun hikâyesi anlatılmaya değerdir.

Modern insanın başarısızlık estetiği de böyledir:

Konfor Alanı İntiharı: Her şey yolundayken istifayı basıp hiç bilmediği bir işe girmek ve bunu Twitter’da (X) “Zincirlerimi kırdım” diyerek duyurmak.

Sosyal İntihar: Kimsenin anlamadığı bir sanat dalıyla uğraşıp, akşam yemeğinde “Ne iş yapıyorsun?” sorusuna “Ruhumu arıyorum.” diye cevap vererek masadaki herkesi germek.

Kara Mizahın Zirvesi: Başarısızlık, bir son değil; sistemin size dayattığı “kazanma” oyununu oynamayı reddetmektir. Dağa giden penguen, “Ben bu oyunda yokum, gerekirse donarak ölürüm ama o balık kuyruğuna girmem.” diyerek sürüye başkaldırmıştır, sessiz isyanını tüm dünyaya izletmiştir.

Konfor Alanı Hapishanesinden Kaçış: Absürt Yollar

Peki, modern insan bu ısıtmalı hücresinden nasıl kaçar?

Dijital harakiri yaparak akıllı telefonu denize atıp, şehirden uzak bir köyde “Toprağa değeceğim.” demek. Bu, dağa yürüyen penguenin balık yemeyi reddetmesidir. Genelde ilk fatura geldiğinde veya internet çekmediğinde penguenimiz dağdan aşağı yuvarlanarak sahile döner.

Kurumsallıktan Spiritüalizme Geçiş: Plaza dilini bırakıp aniden “enerjiler, çakralar ve evrenin mesajları” hakkında konuşmaya başlamak. Bu kaçış yolu, Antarktika sıcağında güneşlenmeye çalışmak kadar absürttür ama en azından dağ yolunda yalnız yürürken ânlık mutluluk verir.

Zirve Bazen Yanıltır: İnsanlar bazen hayatlarında her şey yolunda giderken sırf “bir şeyler olsun” diye kendi kaoslarınıyaratırlar. “Bu ilişki çok huzurlu, kesin bir sorun var.” deyip kavga çıkaran sevgili ile “Denizde çok balık var, ben şu tepedeki buza bir bakayım.” diyen penguen aynı psikolojik bataklıktadır.

 Hepimiz Birer Dağ Pengueniyiz

Werner Herzog’un o pengueni çekmeye devam etmesinin sebebi, onun deliliğine duyduğu gizli hayranlıktır. Penguen, doğanın ona sunduğu “hayatta kalma” kontratını tek taraflı feshetmiştir.

Biz de her pazartesi sabahı işe giderken, aslında o penguenle göz göze geliyoruz. Bir yanımız denize gidip karnını doyurmak istiyor, diğer yanımız “Yürü be oğlum, o dağın arkasında ne var bir bak, en fazla donarsın.” diyor.

Günün sonunda, insanlık dediğimiz şey zaten binlerce yıldır yanlış dağlara doğru yürüyen, donan, ama yine de “Bakın farklı bir yere geldim!” diye bağıran bir penguen kolonisinden başka bir şey değildir. Başarı, sizi o koloniye hapseder; başarısızlık (ve onun estetiği) ise size o dağın zirvesinden dünyayı —ölmeden hemen önce de olsa— farklı bir açıyla görme şansı verir.

Eğer bir gün kendinizi herkesin gittiği yönün tam tersine yürürken bulursanız; korkmayın. Sadece penguenliğiniziyaşıyorsunuz. Tek sorun, yanınızda bir belgesel ekibi yoksabu görkemli başarısızlığınızın sadece sosyal medya profilinizde “Kayıp Aranıyor” ilanı olarak kalacak olmasıdır.

The post DİDEM GÖRKAY YAZDI; HEPİMİZ BİRER DAĞ PENGUENİYİZ appeared first on Malta Haber.

İran coğrafyası, tarih boyunca medeniyetlerin çarpıştığı, imparatorlukların yükselip çöktüğü bir kadim sahne oldu. Ancak bu sahnenin en istikrarlı ve en dirençli aktörü, her zaman gölgede kalmaya zorlanan ama asla silinmeyen İranlı kadınlardı. Pers saraylarının bilge figürlerinden Kaçar döneminin gizli aktivistlerine, 1979’un devrimci sokaklarından bugünün dijital barikatlarına uzanan bu hikâye; pasif bir bekleyişin değil, stratejik bir “sabır sanatı”nınkronolojisidir. Ezilen ve korkutulan İran halkı adeta korkunun ecele faydası yok diyerek canı pahasına bile olsa değişim için sesini çıkarmıştır.

Modernleşmenin Çatal Yolu: Pehlevi’nin “Tepeden İnme” Devrimi

İranlı kadının modern dönemdeki ilk büyük sınavı, 1930’larda Rıza Pehlevi’nin Batılılaşma hamlesiyle başladı. 1936’daki Kashf-e hijab (Peçe Yasağı) ile kadınlar, devlet zoruyla kamusal alanda modernleşmeye itildi. Ancak bu, ironik bir şekilde toplumun muhafazakâr kesimindeki kadınları evlerine hapsetti. Modernite, kadına bir hak olarak sunulmak yerine bir “üniforma” gibi giydirilmeye çalışıldı.

Oğlu Muhammed Rıza Pehlevi döneminde ise kadınlar, 1963’teki Beyaz Devrim ile seçme ve seçilme hakkı gibi kritik yasal kazanımlar elde ettiler. Eğitimli, Batı’yı tanıyan, sanatla uğraşan bir kadın profili yükseldi. Fakat bu ilerleme, Tahran’ın kuzeyindeki villalardan taşraya yayılamadı. Bu uçurum, 1979’da yaşanacak o büyük sarsıntının da taşlarını döşedi.

1979 Devrimi: Bir Umudun ve İhanetin Anatomisi

Dünya tarihinin en büyük kitle hareketlerinden biri olan 1979 İslam Devrimi’nde kadınlar, Şah rejiminin baskısına karşı siyah çarşaflarıyla meydanları doldurduğunda, hayallerinde daha özgür ve adil bir İran vardı. Ancak devrim, kısa süre sonra kendi çocuklarını ve özellikle kendi kadınlarını “terbiye etmeye” soyundu.

Zorunlu hicap yasası, aile hukukundaki gerilemeler ve kadının sosyal hayatındaki “ikincil” konumu, bir gecede yürürlüğe girdi. O günlerde başlayan direniş, sadece sokak eylemleriyle sınırlı kalmadı; İranlı kadın, mücadelesini “evlerin içine” ve “zihinlerin derinliğine” taşıdı. Sabır, burada bir teslimiyet değil, bir “hazırlık evresi” haline geldi.

Sessiz Güç: Eğitim, Sanat ve “İçeriden” Direniş

İranlı kadınların son kırk yıldaki en büyük başarısı, sistemin onlara sunduğu dar alanı bir kaleye dönüştürmek oldu.

Eğitimin Zaferi: Devlet, dindar aileleri ikna etmek için okulları “güvenli” hale getirdiğini savunurken, kadınlar bu fırsatı üniversiteleri fethetmek için kullandı. Bugün mühendislikten tıbba kadar her alanda kadınların ezici üstünlüğü, rejimin “evdeki kadın” doktrinini sessizce çürüttü.

Metaforların Dili: Sinema ve edebiyat, kadının en güçlü sığınağı oldu. Doğrudan eleştirinin yasak olduğu bir düzende, Füruğ Ferruhzad’ın şiirleri kulaktan kulağa yayıldı. Yönetmenler, sansürü aşmak için bir çocuğun bakış açısını veya bir halı dokumacısının sabrını kullanarak aslında kadının esaretini dünyaya haykırdı.

Mahsa Amini ve Ahu Deryayi: Sabrın Taşma Noktası ve Sembollerin Dili

2022 yılı, İran için bir dönüm noktasıdır. Jina MahsaAmini’nin ahlak polisi gözetiminde hayatını kaybetmesi, on yıllardır biriken “mikro-direnişlerin” makro bir isyana dönüşmesine neden oldu. Bu kez sokaklarda sadece ekonomik talepler değil, “Kadın, Yaşam, Özgürlük” (Jin, Jiyan, Azadi) felsefesi vardı.

Bu hareketin son ve en sarsıcı halkası ise Ahu Deryayi oldu. Bir üniversite kampüsünde, kendisine yönelik kıyafet tacizini protesto etmek için kıyafetlerini çıkarıp sadece iç çamaşırlarıyla yürüyen o genç kadın, aslında şunu söylüyordu: “Bedenim üzerindeki otoritenizi reddediyorum.” Bu eylem, sabrın bittiği ve “saf cesaretin” başladığı yerdir. Artık kadınlar sadece başörtüsünü değil, kendilerine dayatılan tüm kimlik şablonlarını söküp atmaktadır. Kadınlar benliklerine uzanan tehlikeli baskıyı kırmak için seslerini birleştirmiştir.

Direnişin görsel dili de bu süreçte radikal bir değişim geçirdi:

Fotoğrafların Yakılması: Özellikle rejim liderlerinin, dini figürlerin veya zorunlu hicabı simgeleyen objelerin fotoğraflarının, halka açık yerlerde ateşe verilmesi, sembolik bir “yakıp geçme” eylemine dönüştü. Bu, sadece bir protesto değil, aynı zamanda nefret edilen otoriteye karşı psikolojik bir meydan okumadır.

Saç Kesme Ritüeli: Amini’nin ölümünün ardından başlayan ve küresel çapta yayılan saç kesme eylemleri, yasın ve öfkenin evrensel bir sembolü haline geldi. Kesilen saçlar, bir yandan ataerkil yapıya karşı bir özgürleşme manifestosuyken, diğer yandan rejimin kadın bedenine yönelik kontrolünü reddetmenin en net ifadesiydi.

Grafitiler ve Duvar Yazıları: Sokak sanatçıları ve aktivistler, şehrin duvarlarını direnişin tuvaline dönüştürdü. Kadınların özgürlük taleplerini yansıtan grafitiler, rejimin propaganda afişlerinin yerini alarak adeta şehrin vicdanı oldu.

Zorunlu Başörtüsünün Fırlatılması: Kadınların halka açık alanlarda başörtülerini çıkarıp havaya fırlatması, bazen bir sopanın ucuna bağlayıp sallaması, “hicabı fırlatma” eylemiyle fiziksel bir reddiyeyi görselleştirdi. Bu eylem, doğrudan bir yasağa karşı gelmenin ve otoriteyi hiçe saymanın güçlü bir ifadesidir.

Hukuk ve Sivil İtaatsizlik: Satranç Tahtasındaki Hamleler

İranlı kadınlar bugün, sivil itaatsizliği bir yaşam pratiğine dönüştürmüş durumda.

Beyaz Çarşambalar ve Benim Gizli Özgürlüğüm gibi hareketlerle başlayan dijital aktivizm, bugün sokaklarda başörtüsüz dolaşan binlerce kadının sessiz ama kararlı eylemiyle taçlanıyor.

Mahkemelerde, aile yasalarındaki boşlukları kullanarak haklarını savunan kadın hukukçular, rejimin yasal duvarlarını içeriden sarsıyor.

Geleceğin Vizyonu: Bir Medeniyetin Vicdanı

Dünden bugüne İranlı kadınların hikâyesi, bize baskının hiçbir zaman kalıcı olamayacağını kanıtlıyor. Onların sabrı, uygun mevsimi bekleyen bir tohumun toprağı çatlatma sancısıydı. Bugün o toprak çatlamış, fidan boy vermiştir ve artık korkusuz bir kadın imajı ile yeniliğe adım adım yaklaşmaktadır.

İran’ın geleceği; Tahran’ın ara sokaklarında korkusuzca yürüyen, üniversite kürsülerinde gerçeği haykıran ve evlerinde çocuklarına özgürlüğü fısıldayan o kadınların eseridir. Sabır atlası tamamlanmış, artık özgürlük coğrafyasının haritaları çizilmeye başlanmıştır. İranlı kadın, sadece kendi ülkesinin değil, dünyadaki tüm baskı altındaki ruhların ilham kaynağı ve vicdanıdır. Direnişin adı artık sadece sabır değil; varoluştur.

The post DİDEM GÖRKAY YAZDI; SABIR ATLASINDAN ÖZGÜRLÜK MANİFESTOSUNA: İRANLI KADININ YÜZYILLIK YÜRÜYÜŞÜ appeared first on Malta Haber.

1. Nuri Bilge Ceylan: Anadolu’nun Kirli Karı ve Ruhsal Kangren

Nuri Bilge Ceylan sineması, kışı bir “izole etme” yöntemi olarak kullanır. “Uzak” (2002) filminde İstanbul üzerine çöken o isli, egzoz kokulu karı düşünün. Mahmut’un penceresinden görünen o beyazlık, aslında bir özgürlük değil, bir hapishanedir. Kar, Mahmut’un ruhundaki o kokuşmuş yalnızlığı örteceğine, onu iyice kristalize eder. O filmde kar yağarken vapurdan inen insanların paltolarına sarılışı, aslında sadece rüzgârdan değil, birbirlerinin soğukluğundan kaçma çabasıdır.

“Kış Uykusu” (2014) ise kışın o pasif-agresif halidir. Aydın’ın Kapadokya’daki otelinde, dışarıda fırtına dünyayı yutarken, içerideki o “aydın” kibri, şöminenin başında bile titretir insanı. Burada karın sesi yoktur, sadece gıcırtısı vardır. Ceylan bize şunu fısıldar: “Karın altına ne kadar entelektüel laf kalabalığı gömersen göm, bahar geldiğinde o pislik yine oradadır.” 2025’ten 2026’ya devreden o iğrenç tortu, tam olarak Aydın’ın otelinin kapısında biriken o aşılmaz kar yığınıdır. Kapı açılmaz, çünkü içerideki çürüme dışarıdaki kardan daha ağırdır.

2. The Revenant ve Wind River: Doğanın İntikamı Olarak Safi Ayaz

Hollywood’un son dönem kış vizyonu, insanın doğa karşısındaki o zavallı çıplaklığı üzerinedir. “TheRevenant” (2015) filminde Leonardo DiCaprio’nun o çiğ eti yediği, atın içinde uyuduğu sahnelerdeki soğuk, estetik bir tercih değildir; hayvani bir mecburiyettir. Alejandro Iñárritu kamerayı öyle bir açıyla yerleştirir ki, oyuncunun havaya çıkan nefesi lensi buğulandırır. O buğu, senin de boğazına oturur. Oradaki kar yumuşak değildir; jilet gibidir, teni keser ve ruhu uyuşturur.

Taylor Sheridan’ın “Wind River” (2017) filmi ise kışı bir “sessiz katil” olarak betimler. Wyoming’in o uçsuz buçsuz karlarında, bir kızın akciğerlerinin soğuktan patlayarak (pulmonary edema) ölmesi, kışın melankoliden çıkıp safi dehşete dönüştüğü andır. Burada kar, bir suç mahallidir. Ve o suçun faili mevsim değil, insanın bizzat kendisidir. Bir b** değişmez; çünkü o coğrafyada adalet, karlar eriyene kadar çoktan çürümüş olur. 2026’da da o kızlar o karların üstünde koşmaya çalışacak ve o ciğerler yine o soğuktan patlayacaktır.

3. Rusya’nın Zifiri Soğuğu: Loveless ve Leviathan

Rus sineması kışı en iyi bilen taraftır çünkü onlar için kış bir mevsim değil, bir devlet rejimidir. AndreyZvyagintsev’in “Loveless” (2017) filminde, kaybolan çocuğun peşinde o beton binaların arasından ormanın derinliklerine giren ekip, aslında bir çocuğu değil, kendi kaybolmuş insanlıklarını ararlar. Ormandaki ağaçların dallarından sarkan o ağır kar kütleleri, her an tepene düşecek birer giyotin gibidir. Filmdeki o soğuk, insanın iliğini donduran bir “sevgisizlik” ayazıdır. 2025 iğrençti diyorsan, Zvyagintsev sana 2026’nın sadece daha sessiz bir iğrençlik olacağını, o ormandaki karlar gibi üzerine yığılacağını söyler. Kar burada bir kefendir ve bu kefen her yıl yeniden dikilir.

4. Coen Kardeşler ve Inside Llewyn Davis: Islak Ayakların Melankolisi

Bir insanı en çok ne dondurur? Kışın ortasında, delik bir ayakkabıyla buzlu suya basmak. “Inside LlewynDavis” (2013) tam olarak budur. New York’un o gri, pis ve amansız kışında, elinde bir kediyle sığınacak yer arayan Llewyn’in hikâyesi, başarısızlığın kış halidir. Filmdeki renk paleti o kadar soluktur ki, sanki her kare dondurucudan yeni çıkmış gibidir. Ayaklarının altındaki o çamurlu, tuzla karışmış karın ıslaklığı, senin de çoraplarından içeri sızar. Llewyn’in o bitmek bilmeyen döngüsü, 2025 ve 2026 arasındaki o farkın neden “bir b.. etmediğini” en iyi özetleyen şeydir: Kışın ortasında ayakkabın delikse ve cebinde beş kuruşun yoksa, takvimdeki rakamın değişmesi sadece soğuğun süresini uzatır.

5. İsveç’in Steril Dehşeti: Let the Right One In

“Let the Right One In” (2008) filmindeki o İsveç banliyölerinin steril beyazlığı, kışın aslında şiddeti ne kadar iyi gizlediğini gösterir. Kar yağarken her şey temiz görünür, sessizdir. Ama o sessizliğin içinde bir çocuk diğerine işkence eder, bir vampir bir adamın gırtlağını parçalar. 2025’in iğrençliğini örten o beyaz örtü, aslında sadece kırmızıyı (yani acıyı) daha belirgin hale getirmeye yarar. Karların içindeki o kan lekesi, 2026’nın da aynı vahşetle devam edeceğinin ilk işaretidir.

6. Fargo: Beyazın İçindeki Absürtlük ve Ölüm

Orijinal film 90’larda kalsa da, son yıllardaki etkisi yadsınamaz. “Fargo” evreninde kar, bir örtbas etme aracıdır. İnsanlar o devasa beyazlıkta kaybolurlar, birbirlerini parçalayıp karların içine gömerler. Ama kar eridiğinde, o kıyma makinesinden çıkanlar, o gömülen paralar, o iğrenç sırlar hep oradadır. 2025’te gömdüğün her neyse, 2026’nın ilk çözülmesinde (thaw) burnunun dibinde bitecektir.

Sonuç: Bir b** Değişmeyecek mi?

Neden bir b** değişmeyecek biliyor musunuz? Çünkü sinemanın bu en “soğuk” örnekleri bize şunu gösterdi: Kar yağdığında hayat durmaz, sadece daha zor hale gelir. 2026, 2025’in üzerine yağan taze kar tabakasıdır; ama altındaki o kokuşmuş asfalt, o iğrenç hatıralar ve o dondurucu yalnızlık tam gaz devam eder.

Kar, gerçeği yok etmez; sadece onunla yüzleşmeyi erteler. Ve o erteleme süreci, yani o bekleyiş, kışın asıl “g** donduran” kısmıdır. Takvimin değişmesi, hücrendeki numaranın değişmesi gibidir; duvarlar hala soğuk, yatak hala sert ve gardiyan hala aynı kişidir. 2026’ya girerken üzerine kalın bir şeyler alın; çünkü bu sinematik kış, sadece takvimde değil, ruhumuzda da da hiç bitmeyecekmiş gibi görünüyor.

The post DİDEM GÖRKAY YAZDI; SIFIRIN ALTINDA VAROLUŞ: SİNEMADA KEMİK ÇATLATAN KIŞ VE DEĞİŞMEYENİN LANETİ   appeared first on Malta Haber.