Kitabın tanıtımında yer alan değerlendirmesinde tarihçi İlber Ortaylı, “Bu elyazması sahih çıkarsa…” diyerek metnin Sultan Abdülaziz algısını yeniden tartışmaya açabileceğine işaret ediyor. Risalenin, Millet Kütüphanesi’nde yazarı belirsiz şekilde kataloglanan küçük bir yazma eserin ferağ kaydı üzerinden Sultan Abdülaziz’e nispet edildiği aktarılıyor.

Murat Serdar Saykal tarafından hazırlanan eser, Ebherî’nin medreselerde asırlarca okutulan Hidâyetü’l-Hikme adlı metnine yazılmış bir şerh niteliğinde. Yayınevinin açıklamasına göre risalede atomun reddi, heyula-suret ilişkisi, İbn Sînâ, Tûsî ve Cürcânî gibi isimler etrafında şekillenen felsefi tartışmalar ele alınıyor. Kitap, tıpkıbasım ve Latin harfli aktarımıyla birlikte yayımlandı.

Sultan Abdülaziz’in Malta açısından önemi ise yalnızca Osmanlı tarihiyle sınırlı değil. Marsa’daki Türk Askerî Mezarlığı, 1874’te Sultan Abdülaziz’in himayesinde yaptırıldı; yapı Maltalı mimar Emanuele Luigi Galizia tarafından tasarlandı ve bugün Malta’daki en dikkat çekici Osmanlı miraslarından biri olarak kabul ediliyor. TVM’nin aktardığına göre mezarlık yaklaşık 4 bin metrekarelik bir alana yayılıyor ve Malta’daki az sayıdaki Doğu mimarisi örneklerinden biri sayılıyor.

University of Malta arşivinde yer alan Conrad Thake çalışması da Marsa’daki Osmanlı Müslüman Mezarlığı’nı Sultan Abdülaziz dönemi, Galizia’nın mimarisi ve Malta’daki İslamî mezarlık geleneği açısından özel bir kültürel miras başlığı olarak kaydediyor.

Bu nedenle Bir Felsefe Risalesi, Malta’daki Türk okur için yalnızca yeni bir tarih kitabı değil; Marsa’daki şehitliğin arkasındaki Osmanlı padişahına dair daha geniş bir portre sunması bakımından da dikkat çekiyor. Bugüne kadar daha çok siyasi tartışmalar, tahttan indirilmesi ve ölümü üzerinden anılan Sultan Abdülaziz, bu yayınla felsefe ve mantık metinleriyle ilgilenen bir hükümdar olarak yeniden gündeme geliyor.

Kitap, Sultan Abdülaziz’in yalnızca modernleşme dönemi padişahı veya trajik bir tarih figürü olarak değil, aynı zamanda entelektüel üretimi tartışılan bir isim olarak da ele alınmasına kapı aralıyor. Malta’daki Osmanlı-Türk mirası açısından bakıldığında ise Marsa’daki şehitlik ile bu risale aynı soruyu hatırlatıyor: Sultan Abdülaziz, bugüne kadar anlatıldığından daha karmaşık ve daha derin bir figür müydü?

#SultanAbdülaziz #Malta #MarsaTürkŞehitliği #OsmanlıTarihi #BirFelsefeRisalesi #KronikKitap #MaltaHaber #TürkTarihi

The post Marsa Türk Şehitliği’ni yaptıran Sultan Abdülaziz’in bilinmeyen risalesi gün yüzüne çıktı appeared first on Malta Haber.

Ortaylı’nın satırlarında Malta, tarih boyunca farklı medeniyetlerin kesiştiği bir durak olarak karşımıza çıkıyor: Fenikeliler, Romalılar, Araplar, Normanlar, şövalyeler ve Britanya dönemi… Bu uzun tarihsel katmanlar Ortaylı’ya göre adanın kimliğini şekillendiren temel unsur.

Malta’nın dili: Fenike kökleri

Kitapta dikkat çeken bölümlerden biri de Maltaca diline ilişkin değerlendirmeler. Ortaylı, Malta dilinin kökenlerinden söz ederken, Akdeniz’deki eski ticaret uygarlıklarına gönderme yaparak Maltaca için “Fenikece” ifadesini kullanıyor.

Modern dilbilim açısından Maltaca, Arapça kökenli bir Sami dili olarak kabul ediliyor ve özellikle Orta Çağ’da Sicilya Arapçasından geliştiği biliniyor. Ancak Ortaylı’nın vurgusu, Akdeniz’in eski Sami ticaret ağlarına uzanan kültürel sürekliliğe işaret ediyor. Fenikeliler, milattan önce birinci binyılda Malta’da koloniler kurmuş ve adayı Akdeniz ticaretinin önemli merkezlerinden biri haline getirmişti.

“Kadim kültür” vurgusu

Ortaylı’nın Malta’ya ilişkin en belirgin değerlendirmelerinden biri adayı “kadim bir kültür” olarak nitelemesi. Bu ifade, Malta’nın büyüklüğünden çok tarihsel yoğunluğuna dikkat çekiyor.

Bugün 500 bini biraz aşan nüfusu olan ülke;

• dünyanın en eski tapınaklarından bazılarına,

• Orta Çağ şövalyelerinin mimarisine,

• Osmanlı kuşatmalarının izlerine,

• İngiliz sömürge döneminin kurumlarına

aynı anda ev sahipliği yapan nadir yerlerden biri.

Ortaylı’ya göre Malta’nın asıl değeri de tam burada yatıyor: Akdeniz tarihinin küçük bir coğrafyada yoğunlaşmış hâli.

The post İlber Ortaylı’nın “Seyahatname”sinde Malta: “Kadim Bir Kültürün Adası” appeared first on Malta Haber.