– Hayır yüksekten değil, düşmekten korkuyorum.
                                                               Paris,Texas / 1984

Wim Wenders’ın 1984 yapımı başyapıtı Paris, Texas, sadece bir “yol filmi” olmanın ötesinde, modern hayattaki yabancılaşma, iletişimsizlik ve kimlik bunalımı gibi evrensel konuları ele alan derin ve duygusal bir sinema eseridir. Film, dört yıl boyunca ortadan kaybolmuş ve geçmişinden pişmanlık duyan kayıp bir adamın, Travis’in (Harry Dean Stanton), Texas’ın uçsuz bucaksız çöl manzaralarında başlayan öyküsüne odaklanır. Bu, bir keşif yolculuğu değil, kendi yıkıntılarıyla ve ihmal edilmiş ailesiyle yüzleşme yolculuğudur.

Görsel Meditasyon, Sessizlik ve RyCooder’ın Sesi

Filmin açılış sahnesinde, kamera Teksas’ınkurak coğrafyasına kuş bakışı inerken, kırmızı beyzbol şapkası ve eskimiş takım elbisesi içindeki Travis, sıcak havada susuz kalmış, yitik bakışlarıyla bizi karşılar. Bu görüntü, Travis’in derin bir kaybolmuşluk hissine kapıldığını ve filmin kahramanının doğayla değil, kendi içsel boşluğuyla savaştığını vurgular. Film, Wenders’ın Amerikamanzarasını bir “gözlemci” tavrıyla yansıtma çabasının zirvesidir; kamerası, her kareyi unutulmaz bir görsele dönüştürür.

Paris, Texas’ın ruhunu var eden temel unsur, Ry Cooder’ın ikonik müzikleridir. Cooder’ınçelik gitarla (slide guitar) yarattığı blues-varimelankoli, Travis’in film boyunca süren uzun sessizliğinin sesi olur. Travis’in sözcüklerle ifade edemediklerini, Cooder’ın gitarının hüzünlü sesi anlatır. Filmdeki renk kullanımı da tesadüfi değildir; baba-oğulun yolculukları sırasında giydikleri kırmızı gömlekler ve kazaklar ile Jane’in kırmızı arabası, aşk, kayıp ve yeniden birleşme arzusunu simgeleyen duygusal bir bağ kurar. Travis’in yalnız başına ayakkabıların yanında oturduğu ve Walt’ınyaşadıkları evin iç mekânları gibi kompozisyonlar, yalnızlık temasıyla ünlü Amerikalı ressam Edward Hopper’ıntablolarına bilinçli ve oldukça etkili bir göndermedir.

Travis: Parçalanmış Bir Kimliğin Portresi ve Toplumdan Kaçış

Filmin hikâyesi, duygusal ve karakter odaklıdır. Travis, film boyunca birden fazla role bürünen, tek ve sabit bir karakter olmaktan ziyade, yıllar içinde türlü dönüşümler geçirmiş, içinde çok sayıda farklı karakter biriktirmiş karmaşık bir figür olarak şekillenir, parçalanmış hayatların hikâyesinitemsil eder.

Wenders, filmin temposunu bilinçli olarak yavaş tutar. Bu durağanlık, ana konuya hizmet eder: Hayatın kendisinin, özellikle de parçalanmış bir ailenin yeniden bir araya gelme sürecinin ne kadar yavaş, ve zorlıolduğunu gösterir. Film, Travis’in, annesiyle babasının aşkının başladığı ama aynı zamanda kayboluşunun da temellerinin atıldığı Paris, Texas’taki araziyi satın alma hikayesini, retrospektif bir biçimde bize sunar. Bu, Travis’in kaybolduğu yerde, yani aşkın ve ailenin başladığı noktada bir anlam arayışı içinde olduğunun altını çizer.

Ancak filmin kalbi, Travis ile karısı Jane(Nastassja Kinski) arasındaki ilişkiye odaklanan son perdede atar. Bu buluşma, Jane’in çalıştığı, müşterilerin iki yönlü aynanın arkasından fahişelerle konuştuğu “peep show” adlı bir tele-seks kabininde gerçekleşir. Wenders, bu sahneyi, aralarındaki aşılmaz iletişim bariyerini simgelemek için kullanır:

Bu mekanda Travis, Jane’e kendini göstermeden, bir yabancı gibi arkası dönük bir telefondan konuşarak hikâyelerini anlatır. Bu, filmin en güçlü metaforudur: Karı-koca, birbirlerine fiziksel olarak yakın olmalarına rağmen, iletişim kurmak için bir teknolojiye ve bir ‘rol’e ihtiyaç duyarlar. Travis, Jane’isadece dinler, çünkü o, eski kimliğinden ve travmatik geçmişinden kaçmaktadır.

Final Monologu ve Tartışmalı Mesajın Yorumlanması

Paris, Texas’ın en can alıcı noktası, sinema tarihinin en iyilerinden sayılan ve Travis’in, Jane’e geçmişlerini anlattığı o iç burkan hikâyemonologudur. Travis, kendisini isimsiz bir yabancı olarak sunarak, genç, tutkulu ancak alkol ve kıskançlıkla dolu ilişkilerinin nasıl trajik bir sona ulaştığını itiraf eder. Bu monologda, Travis’in Jane’e ve Hunter’auyguladığı şiddet ve duygusal istismar yavaşça ortaya çıkar. Anlatı, “halının altından çekilir” ve izleyiciye, Travis’in yıllarca süren sessizliğinin ve kayboluşunun altında yatan korkunç gerçeğin sorumluluğu gösterilir.

 Filmin sonu, geleneksel bir mutlu sonla bitmez; zaten bazen filmlerde bile mutlu sona ulşamak imkânsızdır.

Travis, oğlu Hunter’ı annesine kavuşturmak için geçmişi bir araç olarak kullanır ve Hunter’ı annesinin kucağına bıraktıktan sonra kendisi yola devam eder. Bu son, filmin en çok tartışılan yönüdür. Bazı eleştirmenler, sonun Travis’i romantikleştirdiğini, çocuk istismarını görmezden geldiğini ve Hunter’ıntravma geçireceğini düşünür. Final, sadece olanı gösterir, Hunter annesine kavuşmuştur.

Paris, Texas bir senaryodan çok, insanlığın ortak deneyimi ve trajedisinden doğan, kaçınılmaz bir hikâyedir. Travis’in hikâyesi, yazılmış değil, yaşanmış bir kayboluşun ve yabancılaşmanın eseridir.

 Sonuç olarak, Wim Wenders’ın en iyi filmlerinden biri olarak kabul edilen Paris, Texas, muhteşem kişilik analizli senaryosu, doğal ve gerçekçi karakterleri ve başyapıt niteliğindeki görselliği ile kendisini ilgiyle izlettiren sağlam bir duygu filmidir. Yaptığı atıflar, güçlü metaforlar ve ilişkisel boyutlara kazandırdığı derinlikle, gelmiş geçmiş en iyi yol filmlerinden biri, bir başeser olarak sinema tarihindeki yerini korumaktadır. Bu film, sadece izlenmekle kalmaz, üzerine düşünülür ve her izleyişte yeni bir katmanını açığa çıkarır.

*Ekşi sözlük yazarı nunna’nın film hakkında yorumundan

The post İNSANLAR İKİYE AYRILIR: PARİS, TEXAS’I ÇOK SEVENLER VE HENÜZ HİÇ İZLEMEMİŞ OLANLAR appeared first on Malta Haber.