Diyabet ve obezite tedavisinde kullanılan GLP-1 grubu ilaçlarla ilgili dikkat çekici araştırmalar gündeme geldi. Başta Ozempic, Wegovy, Mounjaro ve Zepbound olmak üzere milyonlarca kişinin kullandığı ilaçların yalnızca iştahı değil, insan beynini de etkileyebileceği belirtiliyor.

Bilim insanları, başlangıçta “metabolizma devrimi” olarak görülen bu ilaçların artık modern tıbbın en büyük “plansız nörobilim deneylerinden biri” haline geldiğini ifade ediyor.

Beyin Taramalarında Dikkat Çeken Değişimler

Colorado Üniversitesi Anschutz Tıp Kampüsü araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmada, GLP-1 ilaçları kullanan genç kadınların beyin taramaları incelendi.

Araştırmada, yalnızca birkaç aylık kullanım sonrasında beynin “salience network” olarak bilinen ve dikkatin hangi uyaranlara yönlendirileceğini belirleyen bölümünde dikkat çekici bağlantı artışları görüldü.

Uzmanlara göre bu durum, ilaçların yalnızca mide ve metabolizma üzerinde değil, doğrudan beyin ağları üzerinde de etkili olabileceğini gösteriyor.

Bağımlılık Tedavisinde Yeni Umut

GLP-1 ilaçlarının en çok araştırıldığı alanlardan biri de bağımlılık tedavisi oldu.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri bünyesinde yürütülen çalışmalarda, bu ilaçların alkol, nikotin, opioid, kokain ve kumar bağımlılığı üzerindeki etkileri inceleniyor.

Hayvan deneylerinde GLP-1 benzeri ilaç verilen canlıların daha az alkol tükettiğinin görülmesi, bilim dünyasında büyük heyecan yarattı.

Araştırmacılar, bu ilaçların beyindeki dopamin ödül sistemini baskılayarak kişinin haz veren davranışlara yönelik dürtülerini azaltabileceğini düşünüyor.

“Yeme Sesi” Azalıyor Ama Yan Etkiler Tartışılıyor

GLP-1 kullanan birçok kişi, sürekli yemek düşünme hali olarak tanımlanan “food noise” yani “yeme sesi”nin azaldığını söylüyor.

Ancak uzmanlara göre aynı mekanizma bazı kişilerde duygusal donukluk, motivasyon kaybı, hobilere ilgide azalma ve cinsel istekte düşüş gibi yan etkilere de neden olabilir.

Bilim insanları şimdi kritik bir sorunun yanıtını arıyor:

“GLP-1 ilaçları yalnızca zararlı dürtüleri mi azaltıyor, yoksa kişinin duygu dünyasını ve kişiliğini de yeniden şekillendiriyor mu?”

Alzheimer ve Parkinson İçin de Araştırılıyor

Alzheimer Hastalığı ve Parkinson Hastalığı için de GLP-1 ilaçları üzerine yoğun çalışmalar yürütülüyor.

Her ne kadar bazı büyük klinik araştırmalarda beklenen güçlü sonuçlar alınamasa da uzmanlar, beyin iltihabı ve nörodejenerasyon belirteçlerinde umut verici küçük değişimler görüldüğünü belirtiyor.

Araştırmacılar, bu ilaçların özellikle hastalıkların erken evresinde ya da önleyici tedavi yaklaşımında daha etkili olabileceğini düşünüyor.

Depresyon ve Kaygı Üzerindeki Etkileri İnceleniyor

GLP-1 ilaçlarının psikolojik etkileri de bilim dünyasının gündeminde.

Bazı kullanıcılar, ilaç kullanımından sonra kaygı düzeylerinde azalma, daha sakin hissetme ve takıntılı düşüncelerde gerileme yaşadıklarını bildiriyor.

Bilim insanları ayrıca Covid sonrası görülen uzun süreli “beyin sisi”, depresyon ve bilişsel sorunlarda GLP-1 ilaçlarının etkisini araştıran klinik çalışmalar yürütüyor.

Ergenler İçin Soru İşaretleri Var

Uzmanlar, özellikle çocuklar ve ergenlerde bu ilaçların uzun vadeli etkileri konusunda temkinli olunması gerektiğini vurguluyor.

Gelişmekte olan beynin GLP-1 ilaçlarına nasıl tepki vereceğinin henüz net olarak bilinmediği belirtilirken, yetişkinlerde görülen etkilerin genç yaş grubunda farklı sonuçlar doğurabileceği ifade ediliyor.

Uzmanlardan Uyarı: Kesin Sonuç Yok

Bilim insanları, GLP-1 ilaçlarının beyin üzerindeki etkilerine ilişkin bulguların umut verici olduğunu ancak henüz kesin sonuçlara ulaşılmadığını belirtiyor.

Uzmanlara göre bu ilaçlar yalnızca doktor kontrolünde ve onaylı kullanım alanları kapsamında değerlendirilmeli. Araştırmalar sürerken, GLP-1 grubunun gelecekte nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların tedavisinde de önemli rol oynayabileceği düşünülüyor.

Kaynak: Karar

The post Zayıflama İğneleri Beyni de Değiştiriyor: Bilim Dünyası GLP-1 İlaçlarının Gizemli Etkilerini Araştırıyor appeared first on Malta Haber.

Kirli havanın yoğun olduğu ilçeler

2023–2024 verilerine göre İstanbul’da hava kirliliği en yüksek ilçeler şöyle sıralanıyor:

• Esenyurt

• Yenibosna (Bahçelievler ilçesinde bir bölge)

• Şişli

• Kartal

Havası en temiz ilçeler

Öte yandan, kentin havası en temiz ilçeleri olarak şu yerler göze çarpıyor:

• Büyükada

• Şile

• Sarıyer

Neden bu farklar oluşuyor?

Hava kirliliğinin artmasında birkaç ana etken öne çıkıyor:

• Kış aylarında kömür ve soba kullanımının artması, yoğun trafik ve hızlı kentleşme.

• Ölçümlere göre, kirli hava yalnızca solunum yollarını değil kalp-damar sistemini ve hatta beyin sağlığını da etkileyebiliyor.

Halk sağlığı açısından etkileri

Uzmanlar, soluduğumuz havanın kirli olması durumunda şu risklere dikkat çekiyorlar:

• Solunum yolu hastalıkları, astım gibi kronik rahatsızlıkların artışı

• Kalp-damar hastalıklarıyla bağlantılı etkiler

• Uzun vadede nörolojik etkiler, örneğin Alzheimer hastalığı ve demans riskinde artış gibi çevresel faktörlerin rolü olduğu yönünde bulgular mevcut.

Ne yapılmalı?

Kirli hava sorununa karşı çözüm önerileri şöyle sıralanabilir:

• Kent içinde trafikte artışı kontrol altına almak, toplu ulaşımı ve alternatif enerji kaynaklarını desteklemek

• Isınma amaçlı kullanılan geleneksel yöntemlerin (örneğin eski tip kömür sobaları) azaltılması

• Yeşil alanların artırılması, yoğun yapılaşmanın azaltılması

• Hava kalitesi ölçümlerinin ve izleme sistemlerinin güçlendirilmesi

The post İstanbul’un Havası En Kirli İlçesi Açıklandı! appeared first on Malta Haber.

Araştırmaya göre lityum, beyinde doğal olarak bulunan ve tüm temel hücre türlerinin sağlıklı çalışmasını sağlayan bir element. Sinir hücrelerinin bozulmasını önleyerek bilişsel sağlığın korunmasında önemli görev üstleniyor.

İlk Belirti: Lityum Kaybı

Bilim insanları, insan beyninde lityum seviyelerinin azalmasının, Alzheimer’ın ortaya çıkmasından önce görülen ilk değişikliklerden biri olduğunu keşfetti. Fareler üzerinde yapılan deneylerde de lityum kaybı, hafıza kaybını hızlandırdı.

Bazı durumlarda bu eksikliğin, lityumun Alzheimer ile ilişkili amiloid plaklara bağlanarak hücreler tarafından emilememesi nedeniyle gerçekleştiği belirtildi.

Yeni Umut: Lityum Orotat

Çalışmada, amiloid plaklara yakalanmadan etkisini sürdürebilen yeni bir bileşik olan lityum orotat, farelerde hafızayı geri kazandırma potansiyeli gösterdi.

Gelişmiş kütle spektrometrisiyle yapılan ölçümlerde, 30 farklı metalin iz seviyeleri incelendi. Yalnızca lityumun seviyeleri, sağlıklı bireylerle Alzheimer’ın farklı evrelerindeki kişiler arasında anlamlı fark gösterdi.

Doğal Düzeyde Etki

Tarihsel olarak bipolar bozukluk ve depresyon tedavisinde kullanılan yüksek doz lityum bileşiklerinin yaşlılar için toksik olabileceğini hatırlatan araştırmacılar, lityum orotatın doğal beyin seviyesini taklit eden çok düşük dozlarda (normal dozun binde biri) bile etkili olduğunu belirtti.

Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Bruce Yankner,

“Lityumun dışarıdan aldığımız demir ya da C vitamini gibi bir besin maddesi olduğu ortaya çıktı. İlk kez doğal seviyelerde beyinde bulunduğu kanıtlandı,” dedi.

Erken Teşhis İçin Yeni Yol

Bilim insanları, lityum seviyelerinin ölçülmesinin Alzheimer’ın erken teşhisi için tarama aracı olarak kullanılabileceğini düşünüyor.

Bugüne kadar hastalık; amiloid beta protein kümeleri, tau protein yumakları ve REST proteini kaybı ile açıklanıyordu. Ancak bu anormallikler, neden bazı bireylerin Alzheimer’a özgü değişikliklere rağmen hiç demans geliştirmediğini açıklamıyordu.

Mevcut tedaviler ise hafıza kaybını tersine çeviremiyor, yalnızca ilerlemeyi sınırlı biçimde yavaşlatabiliyor.

“Kilit Parça Olabilir”

Dr. Yankner,

“Lityum eksikliğinin Alzheimer’ın nedeni olabileceği fikri, yeni ve farklı bir tedavi yaklaşımı sunuyor,” diyerek çalışmanın önemini vurguladı.

Ancak bulguların şu an sadece fare deneyleriyle sınırlı olduğu ve insanlar üzerinde yapılacak kontrollü klinik çalışmalarla doğrulanması gerektiği ifade edildi.

Kaynak: Euronews

The post Çığır Açan Alzheimer Araştırması: Eksik Parça Lityum mu? appeared first on Malta Haber.