Ortaylı’nın satırlarında Malta, tarih boyunca farklı medeniyetlerin kesiştiği bir durak olarak karşımıza çıkıyor: Fenikeliler, Romalılar, Araplar, Normanlar, şövalyeler ve Britanya dönemi… Bu uzun tarihsel katmanlar Ortaylı’ya göre adanın kimliğini şekillendiren temel unsur.

Malta’nın dili: Fenike kökleri

Kitapta dikkat çeken bölümlerden biri de Maltaca diline ilişkin değerlendirmeler. Ortaylı, Malta dilinin kökenlerinden söz ederken, Akdeniz’deki eski ticaret uygarlıklarına gönderme yaparak Maltaca için “Fenikece” ifadesini kullanıyor.

Modern dilbilim açısından Maltaca, Arapça kökenli bir Sami dili olarak kabul ediliyor ve özellikle Orta Çağ’da Sicilya Arapçasından geliştiği biliniyor. Ancak Ortaylı’nın vurgusu, Akdeniz’in eski Sami ticaret ağlarına uzanan kültürel sürekliliğe işaret ediyor. Fenikeliler, milattan önce birinci binyılda Malta’da koloniler kurmuş ve adayı Akdeniz ticaretinin önemli merkezlerinden biri haline getirmişti.

“Kadim kültür” vurgusu

Ortaylı’nın Malta’ya ilişkin en belirgin değerlendirmelerinden biri adayı “kadim bir kültür” olarak nitelemesi. Bu ifade, Malta’nın büyüklüğünden çok tarihsel yoğunluğuna dikkat çekiyor.

Bugün 500 bini biraz aşan nüfusu olan ülke;

• dünyanın en eski tapınaklarından bazılarına,

• Orta Çağ şövalyelerinin mimarisine,

• Osmanlı kuşatmalarının izlerine,

• İngiliz sömürge döneminin kurumlarına

aynı anda ev sahipliği yapan nadir yerlerden biri.

Ortaylı’ya göre Malta’nın asıl değeri de tam burada yatıyor: Akdeniz tarihinin küçük bir coğrafyada yoğunlaşmış hâli.

The post İlber Ortaylı’nın “Seyahatname”sinde Malta: “Kadim Bir Kültürün Adası” appeared first on Malta Haber.

Dijital Arşiv Tarama ile Ortaya Çıktı

Tarihçi Adrian Pirtea’nın, Aziz Katerina Manastırı’nda bulunan yüksek çözünürlüklü dijital el yazmalarını incelemesi sırasında tespit ettiği kronik, literatürde “Maronit Kroniği (713)” olarak adlandırılıyor. Hasar görmüş ve kısmen birbirine yapışmış sayfalardan oluşan 13. yüzyıla ait Arapça tercüme nüsha üzerinde yapılan analizler, metnin insanlık tarihini Hz. Âdem’den başlayarak MS 692–693 yıllarına kadar getirdiğini ortaya koydu.

Araştırmacılara göre bu kronik; erken İslam fetihleri döneminde bölgede yaşayan yerel Hristiyan toplulukların, yaşanan siyasi ve dini dönüşümleri nasıl anlamlandırdığını yansıtması açısından büyük önem taşıyor.

Yermük Savaşı ve Bizans’ın Çekilişi

Eserin dikkat çeken bölümlerinden biri, MS 636 yılında Bizans İmparatorluğu ile Arap orduları arasında gerçekleşen ve bölgenin kaderini belirleyen Yermük Savaşı’na ilişkin anlatımlar içeriyor. Kronik, İmparator Herakleios’un Suriye’den çekilişini ve Bizans’ın bölgedeki hâkimiyetini kaybedişini dönemin tanıklıklarıyla birlikte aktarıyor.

Metinde ayrıca şu başlıklar öne çıkıyor:

• MS 602–628 yılları arasındaki Bizans-Sasani savaşlarına dair detaylı tasvirler

• İslam’ın doğuşu ve Arap ordularının erken dönem fetihleri

• Bizans ve Arap dünyası arasındaki diplomatik ve askerî gerilimler

• Balkanlar, Sicilya ve Roma’daki siyasi gelişmelere ilişkin değerlendirmeler

• Suriyeli Hristiyan toplulukların Konstantinopolis ile teolojik kopuş süreçleri

Akdeniz Tarihini Yeniden Okumak Mümkün Olabilir

Pirtea’ya göre söz konusu kronik, 8. yüzyılda kaleme alınmış ve daha sonraki tarihçiler tarafından atıf yapılan ancak günümüze ulaşmayan kayıp bir kaynağın parçası olabilir. Bu yönüyle belge, yalnızca askerî olayları değil, Akdeniz havzasındaki sosyo-politik dönüşümü de anlamaya katkı sağlayabilecek nitelikte.

Avusturya Bilimler Akademisi araştırmacıları, metnin tam çevirisi ve kritik edisyonu üzerinde çalışmalarını sürdürüyor. Çalışmanın tamamlanmasıyla birlikte, İslam’ın ilk yüzyılına dair tarihsel anlatıların yeniden değerlendirilmesi ve erken Orta Çağ’a ilişkin mevcut bilgilerin güncellenmesi bekleniyor.

The post Sina Çölü’nden Çıkan 1300 Yıllık Tanıklık: Erken İslam Dönemine Işık Tutan Kayıp Kronik Bulundu appeared first on Malta Haber.