Her zaman olduğu gibi taksi şöförleriyle derin bir sohbete koyuldum. Konu kaç yıldır Malta’da yaşadığıma gelince “Nasipse 7 yıl olacak yakında dedim.” 

“Oo you are very senior” dedi Hintli şöför.  Halbuki ne bilsin, 1969 yılından beri Malta’da yaşayan, koca bir ömrü bu küçük ada’da geçiren Mehmet Kasap’ı ziyarete gidiyordum.

Şansım yaver gitmedi, taksi çağırmış olmama rağmen 10 dakika gecikmeyle Mehmet Kasap’ın Zabbar’daki evinin kapısına vardım. 

Birazdan  82 yaşında olan ve 1969 yılından beri Malta’da yaşayan  Mehmet Amca ile tanışacaktım…

…

1970 yılında Türkiye’de çekilen İngiliz yapımı Paralı Askerler filmi bir dizi anlaşmazlık sebebiyle 2013 yılına kadar Türkiye’de gösterilemedi. Nedenleri konusunda birçok farklı rivayet olsa da konumuz bu değil. Sinefillerin, sinema tarihçilerinin sahalarını boşuna işgal etmeyelim, çocukları pistten alalım zira çok kıymetli bir hikâye başlıyor.

Paralı Askerler filminin konusu milli mücadele yıllarında Anadolu’ya silah satmaya gelen iki tacirin hikâyesine dayanıyor. 

Daha çok turistik amaçlarla olduğu düşünülen değişik bir mekan sekansı var filmin. Wikipedia’ya göre “filmin kahramanlarının film boyunca kat ettikleri mekânlar Anadolu’yu ve İstanbul’u bilenler için mantıklı bir sıra izlemez. “

Filmin makaraları dönerken kader de ağlarını örmüş tabii..  Filmin çekildiği mekanlardan biri olan Balıkesir Erdek’de, 14 yaşında hem yetim hem de öksüz kalmış; teknelerde çalışıp, kalan Mehmet Kasap için özellikle…

Film çekimleri esnasında tanıştığı rejisörün yatının kaptanı olarak, peşi sıra Malta’ya 30 yaşlarında bir genç gelir. Sene 1969. Mehmet Kasap adındaki genç adam kendi tabiriyle hayatını kurtarmak için gelmiştir Malta’ya.

Kim demiş bize uzun bir geleceğin altın tepside sunulacağını.. Geminin taksitleri ödenmediği için 1 yıl sonra Türkiye’ye geri gönderilir genç adam. 

Sakinliğini sevdiği, kendisine yardımcı olan iyi dostlar edindiği Malta, belki de kaderi kendisini tekrar çağırmış olsa gerek, bir  yolunu bulup tekrar Malta’ya gelmiştir.

1973 yılında hayatının aşkıyla, eşiyle tanışır. Evlenirler. Ama öyle kolay olmamıştır tabii. Malta’da bir kökü, ailesi olmayan bir adama, üstelik farklı bir dinden ve Malta için hala ürperti veren bir kelme olan Türk milletinden olan  birine kız vermek kolay değildir. Kilisenin pastörü devreye girip, ta Edremit’e kadar giderek Mehmet Kasap’ı araştırır. Nihayet evlenmelerine müsaade verilince dünyalar Mehmet Kasap’ın olur, kendi tabiriyle bu savaşı sadece eşinin değil, eşinin ailesinin de kalplerini çalarak kazanmıştır.

Mehmet Kasap’ın bu evlilikten üç tane de çocuğu olur: Marylee, Deniz ve Simon Süleyman. Simon Süleyman’ın adındaki Süleyman’ı özellikle vurguluyor Mehmet Amca, zira Süleyman, Mehmet Amca’nın babasının adı. Her ne kadar kendisi Malta’da olmadığı için doğumundan sonra nüfusta sadece Simon yazıldıysa da Süleyman’ı hususen ekliyor.

Küçük yaşta geçirdiği bir rahatsızlık nedeniyle sağ elini kaybeden Mehmet Amca’nın tek başına beş kişilik aileyi nasıl geçindirdiği merak konusu olur. Zira Malta lirası bereketli olsa da hayat pahalıdır, zordur.

“Tek elimle günde üç işte çalıştım” diyor Mehmet Amca. Deniz serüveninden sonra lastik tamiri işi yaptığını, akşamları da düğün yemekleri için aşçılığa devam ettiğini söylüyor.

Bizlerde klasik bir ebeveyn refleksidir. “Biz çektik çocuklarımız çekmesin” diye düşünürüz. Bizden biri Mehmet Amca için de böyle. Eşinin ailesi çiftçilik zanaatıyle meşgul ve torunlarını da bu yola yönlendirmeye çalışsalar da Mehmet Amca çocuklarının okumasından yanadır. Nitekim çocuklarını okutmuş, meslek sahibi yapmış da.

Babası bir Makedonya göçmeni olan, sarışın ve renkli gözlü Mehmet Amca’nın Türk olduğuna 70’li yıllarda Malta’da neredeyse hiç kimse inanmaz. Bunun sebebi Türklerin ekseriyetle anlatılarda ve tüm temsili resimlerde siyahi olarak çizilmelerdir. Nitekim “Maltalı bir anne ve Türk bir babanın çocukları olarak, 70’li yıllarda sizin çocukluğunuz nasıl geçti” diye sorduğumda, benzer bir yanıtı Mehmet Amca’nın çocuklarından da aldım. 

“Babamızın Türk olduğunu duyan, siyahi olup olmadığını soruyordu.”

“Babam siyahi olsa biz de siyahi olurduk, siyahi geni dominant gendir” diye çocuk aklının da üzerinde bir muhakeme ile cevap vererek savuşturuyorlarmış o günkü merakla karşılık önyargıları.

Yıllar sonra, 1.5 yıl önce Mehmet Amca şeytanın bacağını kırıp bütün bir ailesi ile Balıkesir Edremit’i ziyaret etmiş. Bugün dahi çocukları Edremit tabiatının görsel şölenini hayranlıkla anlatıyorlar.  Edremit ahalisi yıllar sonra Mehmet Amca’yı tanıyamasalar da, 30 yaşlarda Ocaklar köyünü bırakarak gurbete göçen Mehmet Kasap’ın gençliğinin kopyası olan oğlu Dennis’i tanımakta hiç zorlanmamışlar.

Mehmet Amca’nın gözlerinde, ses tonunda adeta Nazım’ın “Memleket mi yıldızlar mı gençliğim mi daha uzak” dizelerini gördüm, duydum.

Edremit’in Ocaklar köyünden bahsederken sesindeki o çocuksu neşeyi işittim.

“Ben öldüğümde beni oraya gömsünler isterim.” diye içtenlikle arzusunu belirtti.

“Eskiden burada müslüman mezarlığı vardı. (Marsa’daki Türk şehitliğini kastediyor.). Ama artık oraya gömmüyorlar. Caminin yanında bir yer alınmış (Paola’daki camiyi kastediyor.), orası mezarlık olacakmış”

Türklerle hiç görüşme şansınız olmadı mı, diye soruyorum. Günde üç işte çalışıp, 5 boğaza bakmak zorunda kalan birinin nasıl vakti olsun diyor. Haklı da. Her ne kadar şimdilerde çok istese de sağlık sorunları dışarı çıkıp gönlünce hayata karışmasına izin vermiyor. “Ama bastonum var” diye avutuyor kendini. Ha bir de Atatürk’ün yatı Savarona Malta’ya demirlediğinde tek Türk olarak kendisinin çağrıldığını ve mihmandarlık yaptığını gururla anlatıyor.

Mehmet Amca’yı iyi ki tanıdım. Misafirperverliğine, beyefendiliğine, kalbini, hanesini bir memleketlisine nasıl cömertçe açtığına tanık oldum.

Kendisine acil şifalar ve hayırlı ömürler diliyor; görüşmemize vesile olan kızı Marylee’ye teşekkürlerimi sunuyorum.

Diliyoruz ki, tüm çocuklar gibi Baturalp de savaşın, sömürünün, açlığın olmadığı bir dünyada büyüsün.

Hoş geldin Baturalp, yaşama sırası sende!

Su Kaynakları Üzerinde Büyüyen Yük

Kaliforniya Üniversitesi’nde yapılan araştırmaya göre, GPT-3 ve BLOOM gibi büyük yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi ve çalıştırılması sırasında kullanılan soğutma sistemleri ciddi miktarda su tüketiyor.

Karakaş, “İçilebilir ve kullanılabilir suya erişim zaten küresel ölçekte en acil sorunlardan biri. Bu tüketim, gelecekte su kıtlığını daha da derinleştirebilir,” dedi.

Yapay Zekânın Çevresel İkilemi

Yapay zekâ bir yandan enerji verimliliği, akıllı sulama sistemleri ve kaynak yönetimi gibi alanlarda çevreye fayda sağlarken, diğer yandan yüksek enerji ve su tüketimiyle yeni bir risk alanı yaratıyor.

• BLOOM modelinin eğitilmesi sonucu: 24,7 ton CO₂ emisyonu

• Modelin çalıştırılması ve ekipman üretimiyle: 50,5 ton CO₂ emisyonu

Bu rakamların küresel ısınma üzerindeki etkisinin giderek artabileceği vurgulanıyor.

“Su Ayak İzi Açıklanmalı”

Karakaş, teknoloji şirketlerinin modellerin su tüketimini şeffaf biçimde paylaşması gerektiğini belirterek:

“Su ayak izinin net belirtilmemesi, gelecekte çevresel açıdan sürdürülebilir yapay zekâ önünde büyük bir engel oluşturabilir. Karbon ayak izi ile birlikte su ayak izi de hesaplanmalı.”

Uzmanlar uyarıyor: “Su ayak izi açıklanmalı, aksi halde sürdürülebilirlik tehlikede.”

Küresel Su Kıtlığı ve Gelecek Senaryoları

• Halihazırda 4 milyar insan, her yıl en az 1 ay boyunca şiddetli su kıtlığı yaşıyor.

• 2030’da dünya nüfusunun yarısının ciddi su sıkıntısı çekebileceği öngörülüyor.

• 2040’ta her dört çocuktan biri su sıkıntısı çeken bölgelerde yaşayabilir.

Riskler Göz Ardı Edilmemeli

Dr. Karakaş, yapay zekâ uygulamalarının çevre, sağlık, eğitim, lojistik ve finans gibi alanlarda hızla yayıldığını belirterek şunları ekledi:

“Bu teknolojilerin enerji ve su tüketimi doğru yönetilmezse, küresel ısınma, su kıtlığı ve salgın hastalıklar gibi zincirleme sorunları tetikleyebilir.”

Kaynak:  uskudar.edu.tr

İlgilenenler gocpsikoegitim@gmail.com mail adresi ile iletişime geçebilirler.

Kuvvetli rüzgar ve dalgalı deniz, özellikle Sicilya’ya araçlarıyla seyahat etmeyi planlayanları olumsuz etkiledi. Virtu Ferries, Pazartesi ve Salı günkü seferlerini iptal ettiğini açıkladı. Geçtiğimiz Cuma ve Cumartesi günleri de kötü hava koşulları nedeniyle seferlerini iptal eden şirket, Pazar günü ek seferler düzenleyerek yolcularına alternatif sundu. Ancak haftanın başındaki iptaller için önceden uyarıda bulundu.

Benzer şekilde, Gozo High Speed de Pazartesi ve Salı günleri Valletta ile Mġarr, Gozo arasındaki seferlerini iptal ettiğini duyurdu.

Soğuk ve Rüzgarlı Hava Etkisini Sürdürecek

Kuvvetli rüzgarlar, görece soğuk bir hava dalgasının habercisi olacak. Meteorologlar, 25 Aralık’ta sıcaklıkların 14 dereceye kadar çıkacağını, bunun mevsim normali olan 17,2 derecenin altında olduğunu belirtiyor. Pazartesi sabahı beklenen yağışların ardından gün içinde fırtına şiddetinde rüzgarların etkili olacağı tahmin ediliyor.

Meteoroloji Ofisi, bu olumsuz hava koşulları nedeniyle sarı alarm yayımladı.

Kaynak: Times of Malta

Konu, Meclis’te Akran Zorbalığının Araştırılması ve Alınabilecek Önlemlerin Belirlenmesi için kurulan Alt Komisyon çalışmalarında gündeme geldi. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkan Yardımcısı Abdulkerim Gün, siber zorbalıkla mücadele konusunda dünyadan örnekler verdi.

Gün, Florida’da 13 yaş altı çocuklara sosyal medya kullanımının yasak olduğunu, İngiltere ve Rusya’da da 13 yaş altındakilerin çevrim içi platformlarda hesap açmalarının sınırlı olduğunu bildirdi. Avustralya’da 14 yaş altına uygulanan yasağın 16 yaşa çıkarılmasının gündeme geldiğini hatırlatan Gün, Türkiye’de de 13 yaş altı çocukların sosyal medya ve ağlarına girmesini kısıtlayacak bir çalışma yaptıklarını söyledi.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı uzmanları da çocuklara yönelik siber zorbalığa dikkat çekti.

Çin ve Güney Kore’de 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesabı açmasının ebeveyn iznine bağlı olduğu belirtildi.

Güvenlik ve haberleşme için tuşlu telefon önerisi

Komisyona bilgi veren Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden Prof. Dr. Tuncay Dilci ise, 13 yaş altındaki çocuklara akıllı telefonun yasaklanması gerektiğini vurguladı. Güvenlik ve haberleşme için tuşlu telefon kullanılmasını önerdi.

Milletvekili Darren Carabott’un sorusunu yanıtlayan Camilleri, Eylül 2023 ile Ağustos 2024 arasında 433 şikayetin 207’sinin Valletta’daki aşırı gürültüyle ilgili olduğunu belirtti.

2022 yılında hükümet, Valletta’da müzik çalınmasına izin veren saatleri gece yarısına kadar uzatan tartışmalı bir yasa değişikliği yapmıştı. Bu değişiklik, yerel sakinlerden büyük tepki çekmişti.

Bakan, Valletta, Floriana ve Pietà’da 84 kişinin bu şikayetler sonucunda yargılandığını söyledi. Bu davaların hepsi devam ediyor.

Diğer bölgelerdeki çoğu dava da devam ediyor, ancak St. Paul’s Bay’da bir kişi 100 Euro para cezasına çarptırıldı ve bir yıl hapis cezası aldı. St. Julian’s’ta bir davada para cezası verildi.

Hamrun ve St. Paul’s Bay’da 20’şer, Sliema’da 16 ve St. Julian’s’ta 13 olmak üzere Valletta’dan sonra en yüksek şikayet sayısı bu bölgelerde kaydedildi. Gozo’da ise 60 şikayet yapıldı.

Kaynak: Times of Malta

Şüphelinin, Cumartesi günü Gozo Channel’ı arayarak feribotlardan birinde veya bir terminalde potansiyel bir patlayıcı cihaz olabileceği konusunda uyardığı iddia ediliyor. Bu olay, feribot hizmetlerinin askıya alınmasına ve yolcu ve turistlerin büyük ölçüde mağdur olmasına neden oldu.

Bu, iki gün içinde ikinci tehdit oldu. Cuma günü benzer bir tehdit, feribot hizmetlerinin askıya alınmasına ve yetkililerin kapsamlı bir soruşturma başlatmasına yol açmıştı. Ancak daha sonra tehdidin asılsız olduğu belirlenmişti.

Yetkililer, iki olayın birbirleriyle bağlantılı olmadığını doğruladı. İlk olay, iki yolcunun potansiyel bir tehdit hakkında konuştuklarını duyan diğer yolcular nedeniyle tetiklenmişti. İkinci olay ise kasıtlı bir tahrik eylemi olarak görülüyor.

Gözaltına alınan kişinin önümüzdeki günlerde mahkemeye çıkarılması bekleniyor. Suçlu bulunması halinde, para cezaları ve hapis cezası gibi önemli yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.

Maltalı yetkililer, bu tür tehditlerin ciddiyetini vurguladı ve suçlu bulunanların kanunun tüm şiddetiyle karşı karşıya kalacağını uyardı.

Kaynak: Times of Malta

Hava Kirliliği ve Trafik Kazaları Azalıyor

AB, SKH 11 kapsamında şehirlerde yaşam kalitesini artırma, sürdürülebilir hareketliliği teşvik etme ve çevresel etkileri iyileştirme konusunda ilerlemeler kaydetti. Bu hedef doğrultusunda birçok gösterge kullanılıyor. Örneğin, ince partikül maddeye maruz kalma sonucu meydana gelen erken ölümler önemli bir kriter. 2021 yılında, AB’de 253.305 kişi hava kirliliği nedeniyle erken hayatını kaybetti. Bu, 2016 yılına kıyasla %10,2’lik (281.995 ölüm) ve 2005’e kıyasla %41’lik (431.114 ölüm) bir düşüş anlamına geliyor.

Atık Geri Dönüşüm Oranı Yükseliyor

Şehirlerin sürdürülebilirliğini izleyen bir diğer önemli gösterge de belediye atıklarının geri dönüşüm oranı. 2022 yılında, bu oran AB genelinde %48,6’ya ulaşarak 2017’ye göre 2,3 puanlık bir artış gösterdi.

Gürültü ve Trafik Kazaları: Sorunlar Devam Ediyor

Gürültü kirliliği, şehirlerdeki yaşam kalitesini etkileyen bir diğer faktör. 2023 yılında, AB’deki insanların %18,2’si evlerinde gürültüden şikayet etti; bu oran 2018’den bu yana değişmedi. Ayrıca, trafik kazalarındaki ölüm oranları da dikkat çekici bir gösterge. 2022’de, AB genelinde 20.653 kişi trafik kazalarında hayatını kaybetti. Bu, 2017’ye kıyasla %11,7 ve 2000’e kıyasla %61 oranında bir azalma anlamına geliyor. Trafik kazalarında ölümlerin yarısı kırsal yollarda meydana geldi.

Kırsal yollardaki trafik ölümleri 2000’den bu yana %63 azalırken, şehir içi yollarda %56, otoyollarda ise %47 düşüş kaydedildi.

Ülkenizin Durumu Ne?

Ülkenizde evsel atıkların ne kadarının geri dönüştürüldüğünü biliyor musunuz? Ya dahava kirliliğinin sağlık üzerindeki etkilerini?

AB’nin ‘SKH’ler ve Ben’ veri görselleştirme aracı ile bu göstergeleri kolayca keşfedebilir ve ülkenizin diğer ülkelerle karşılaştırmasını yapabilirsiniz. Kendi ülkenizi seçerek SKH 11 göstergelerine göre ilerlemeyi inceleyin!

Kaynak: Eurostat

Malta’daki konut fiyatları 2024’ün ikinci çeyreğinde yeni rekorlara ulaştı. Malta’nın Konut Fiyat Endeksi’ne (RPPI) göre, ülkenin emlak piyasasında fiyatlar istikrarlı bir şekilde yükselmeye devam ediyor. Ulusal İstatistik Ofisi’nin verilerine göre, toplam RPPI endeksi – hem daireleri hem de müstakil evleri kapsayan – 2024’ün ikinci çeyreğinde 161,34 seviyesine çıkarak geçen yılın aynı dönemine kıyasla %6,8’lik bir artış gösterdi. Bu artış, son yıllarda gözlemlenen güçlü büyümeyi devam ettirirken, endeksin 2018’in ikinci çeyreğindeki 115,36 seviyesinden günümüzdeki zirveye ulaşmasını sağladı.

Daire fiyatları %6,9’luk yıllık artışla 162,93 endeks değerine ulaşarak piyasaya liderlik etmeye devam ederken, müstakil ev fiyatları da %6,6’lık bir yükselişle 155,83’e ulaştı. Genel RPPI endeksi ise evleri de kapsayarak, 2023’ün ikinci çeyreğine göre %7,0’lık bir artışla 162,84 seviyesine ulaştı. Bu artış, Malta genelinde konut fiyatlarının yükselmeye devam ettiğini ve emlak piyasasının çeşitli ekonomik zorluklara rağmen dayanıklılığını koruduğunu gösteriyor.

Ancak bu hızlı fiyat artışları, konut erişilebilirliği sorununu da derinleştiriyor. Son Eurobarometer araştırması, Malta’da yıllık konut fiyatlarının %4,6 oranında arttığını, kira fiyatlarının ise %17,5 gibi çarpıcı bir oranda yükseldiğini ortaya koyuyor. Son 15 yılda konut fiyatları %62,6 oranında artarken, kira fiyatları %56 oranında yükseldi. Bu durum, hem yerli halk hem de yabancı sakinler için konut erişimini giderek daha zor hale getiriyor.

KPMG’nin bu yıl yayımladığı başka bir araştırma, 2013’te ortalama bir dairenin fiyatının 142.000 € civarında olduğunu, ancak bu rakamın 2024’te 280.000 €’ya yükseldiğini gösteriyor. Bu, on yıl içinde daire fiyatlarının ikiye katlandığı anlamına gelirken, maaşlar aynı oranda artış göstermedi. Konut erişilebilirliği konusunda uzun vadeli trendler endişe verici bir tablo çiziyor. Malta Konut Otoritesi’nin araştırmasına göre, 2000’lerin başı konut alımı için en erişilebilir dönem olarak öne çıkıyor. Ancak 2004’ten itibaren bu durum hızla kötüleşti ve konut fiyatları çiftlerin gelirlerinin 3,7 katından 5,7 katına yükseldi.

Bölgesel farklılıklar da belirginleşiyor. Sliema, St Julian’s ve Valletta gibi popüler bölgelerde konut erişim endeksi (HAI) yalnızca 62,3 seviyesinde, bu da yeni alıcılar için bu bölgeleri erişilmesi zor hale getiriyor. Buna karşılık, Gozo, HAI 152 ile en uygun fiyatlı bölgelerden biri olarak öne çıkıyor.

Her ne kadar Malta’da ipotek faiz oranları 2000’de %6,5’ten 2022’de %2,8’e düşse de, konut fiyatlarındaki hızlı artış düşük faiz oranlarının avantajlarını gölgeledi. Hükümetin ev alıcılarına yönelik peşinat desteği sağlayan programları bir nebze rahatlama sağlasa da, büyüyen konut krizine tam anlamıyla çözüm getiremedi. Ortalama konut fiyatlarının 217.000 €’yu aşmasıyla birlikte, gerekli olan %10 peşinat, özellikle ailesinden mali destek almayan birçok alıcı için büyük bir engel oluşturmaya devam ediyor.

Kaynak: Newsbook Malta